Trân trọng bản sắc

Dịp Tết Bính Ngọ 2026 vừa qua tại Quy Nhơn, Sở VH-TT-DL tỉnh Gia Lai (tên tỉnh mới sau khi sáp nhập Bình Định và Gia Lai) đã tổ chức chương trình 'Đêm võ đài Bình Định'.

Thoạt nghe, đây chỉ là tên gọi một sự kiện, nhưng đó là một lựa chọn rất tinh tế và đáng suy ngẫm.

Sau sáp nhập, việc thống nhất tên gọi cơ quan, ban ngành theo đơn vị hành chính mới là tất yếu về mặt quản lý nhà nước. Tuy nhiên, văn hóa không vận hành hoàn toàn theo logic hành chính. Có những giá trị gắn chặt với địa danh lịch sử; chỉ cần nhắc tên vùng đất ấy, người ta lập tức hình dung ra bản sắc riêng.

Nhắc đến Bình Định là nhắc đến võ cổ truyền - cái nôi thượng võ gắn với phong trào Tây Sơn; là nghệ thuật tuồng với những lớp diễn bi hùng; là không gian bài chòi đã được UNESCO ghi danh... Những giá trị ấy không chỉ là sản phẩm văn hóa, mà còn là ký ức cộng đồng, kết tinh của lịch sử và địa lý một vùng đất cụ thể.

Vì vậy, việc gọi tên "Đêm võ đài Bình Định" không phải biểu hiện của sự hoài niệm hay cục bộ, mà là cách ứng xử văn hóa thận trọng, biết phân định giữa tên gọi hành chính và định danh di sản.

Gia Lai và Bình Định hôm nay chung một mái nhà. Nhưng một thực thể tỉnh mới không mạnh lên nhờ sự hợp nhất hành chính. Sức mạnh ấy đến từ khả năng đặt những viên ngọc di sản riêng biệt cạnh nhau một cách hài hòa. Khi võ cổ truyền vẫn được gọi tên cùng Bình Định, khi cồng chiêng còn ngân vang giữa đại ngàn Gia Lai, thì bản sắc chung sẽ đa dạng và có chiều sâu hơn.

Nhìn rộng ra, câu chuyện này không chỉ của riêng Gia Lai - Bình Định. Trong bối cảnh sắp xếp lại đơn vị hành chính ở nhiều nơi, bài toán đặt ra không chỉ là tổ chức bộ máy mà còn là ứng xử với ký ức văn hóa. Giữ gìn những tên gọi gắn với di sản không làm suy giảm tính thống nhất hành chính; ngược lại, đó là cách làm giàu thêm cho diện mạo chung.

Bởi suy cho cùng, một vùng đất giàu có không nằm ở diện tích rộng lớn, mà ở việc sở hữu bao nhiêu tầng văn hóa còn gọi được đúng tên. Và vùng đất ấy chỉ thực sự mạnh khi biết trân trọng từng mạch nguồn đã hợp thành mình.