Sao Hoả từng có đại dương bao phủ một phần ba hành tinh?

Một cấu trúc địa chất khổng lồ trên sao Hỏa, có hình dạng giống như “vành bồn tắm”, có thể là bằng chứng cho thấy từng tồn tại một đại dương bao phủ tới một phần ba bề mặt hành tinh này.

Đây là kết luận đáng chú ý từ một nghiên cứu mới, mở ra thêm hy vọng trong việc giải mã lịch sử nước và khả năng tồn tại sự sống ngoài Trái Đất.

Trong nhiều thập kỷ, các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng dù ngày nay sao Hỏa khô cằn và lạnh giá, hành tinh này từng có nước lỏng chảy trên bề mặt.

Tuy nhiên, câu hỏi lớn vẫn chưa có lời giải: liệu nước khi đó chỉ tồn tại dưới dạng sông, hồ nhỏ lẻ, hay đã từng hình thành những đại dương rộng lớn tồn tại lâu dài?

Việc làm sáng tỏ vấn đề này có ý nghĩa then chốt trong việc đánh giá khả năng sự sống ngoài Trái Đất từng xuất hiện trên hành tinh này.

Những “đường bờ biển” không hoàn hảo và bài toán địa chất

Các sứ mệnh thăm dò trước đây đã phát hiện nhiều đặc điểm địa chất giống như đường bờ biển trên sao Hỏa. Tuy nhiên, các dấu vết này lại nằm ở những độ cao khác nhau trên bề mặt hành tinh.

Nếu thực sự là tàn tích của một đại dương ổn định, chúng lẽ ra phải nằm cùng một cao độ, tương tự như mực nước biển trên Trái Đất.

Sự không nhất quán này khiến giả thuyết về đại dương sao Hỏa bị nghi ngờ trong nhiều năm. Thay vì tiếp tục tìm kiếm các “đường bờ biển” truyền thống, nhóm nghiên cứu mới đã lựa chọn một cách tiếp cận khác: tìm kiếm những dấu hiệu địa chất bền vững hơn, ít bị biến đổi theo thời gian.

Các nhà khoa học đã sử dụng mô phỏng máy tính để “rút cạn” đại dương trên Trái Đất, nhằm quan sát những đặc điểm địa hình nào vẫn còn lại.

Kết quả cho thấy, ngoài nước, đặc điểm nổi bật nhất của đại dương chính là các dải đất bằng phẳng rộng hàng trăm kilomet, nằm ở độ sâu từ khoảng 15 đến 410 mét dưới mực nước biển.

Những dải này, được gọi là đồng bằng ven biển và thềm lục địa, bao quanh ranh giới giữa đất liền và đại dương giống như một “vành” còn sót lại khi nước bị rút đi, tương tự vệt nước bám quanh thành bồn tắm sau khi xả cạn.

Dù mực nước biển trên Trái Đất đã thay đổi đáng kể qua hàng triệu năm, các thềm lục địa này lại tương đối ổn định, trở thành dấu hiệu địa chất đáng tin cậy về sự tồn tại lâu dài của đại dương.

Dấu vết đại dương từng tồn tại hàng triệu năm trên sao Hỏa?

Dựa trên phát hiện này, nhóm nghiên cứu đã phân tích dữ liệu địa hình của sao Hỏa do các tàu quỹ đạo thu thập. Họ phát hiện một vùng địa hình bằng phẳng rộng lớn ở bán cầu bắc hành tinh, có đặc điểm tương tự thềm lục địa trên Trái Đất.

Vùng này được xác định nằm ở độ sâu khoảng 1.800 đến 3.800 mét dưới “mực nước biển giả định” của sao Hỏa và có quy mô đủ lớn để từng bao phủ tới một phần ba bề mặt hành tinh.

Theo các nhà khoa học, một thềm lục địa khổng lồ như vậy không thể hình thành trong thời gian ngắn hay quanh các hồ nhỏ.

Thay vào đó, nó đòi hỏi sự tồn tại của một khối nước lớn ổn định trong thời gian rất dài, có thể kéo dài hàng triệu năm.

Nhà địa chất hành tinh Abdallah Zaki từ Đại học Texas tại Austin cho biết, phát hiện này bổ sung một bằng chứng đơn giản nhưng quan trọng cho giả thuyết về đại dương cổ đại trên sao Hỏa.

Theo ông, sự tồn tại của một đại dương như vậy đồng nghĩa với việc nước có thể đã tồn tại lâu dài, một điều kiện quan trọng cho sự sống.

Không chỉ dừng lại ở đó, nhóm nghiên cứu còn phát hiện các châu thổ sông, những vùng trầm tích hình tam giác được tạo ra khi sông đổ ra biển, dường như cũng “ăn khớp” với vị trí của thềm lục địa trên sao Hỏa.

Trên Trái Đất, các châu thổ thường tập trung tại các thềm lục địa, nơi dòng chảy của sông mang theo trầm tích ra đại dương. Sự tương đồng này càng củng cố giả thuyết rằng sao Hỏa từng có một đại dương thực sự.

Các nhà khoa học cho rằng những sứ mệnh thăm dò trong tương lai có thể tập trung nghiên cứu khu vực thềm lục địa này. Nếu từng có sự sống trên sao Hỏa, các lớp trầm tích tại đây có thể đã lưu giữ dấu vết của nó, tương tự như cách trầm tích ven biển trên Trái Đất đôi khi chứa hóa thạch.

Tuy vậy, vẫn còn những câu hỏi chưa có lời giải. Một trong số đó là chính cơ chế hình thành thềm lục địa trên sao Hỏa. Ngay cả trên Trái Đất, các nhà khoa học vẫn chưa hoàn toàn hiểu rõ quá trình này.

Nghiên cứu do Abdallah Zaki và giáo sư địa chất Michael Lamb tại Viện Công nghệ California thực hiện đã được công bố trực tuyến ngày 15/4 trên tạp chí khoa học Nature, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong hành trình khám phá quá khứ bí ẩn của Hành tinh Đỏ.

(Theo Space, LiveScience)