Xung đột Iran leo thang, kinh tế châu Á phập phù

Chiến sự Trung Đông hôm qua (2.3) leo thang không chỉ khiến tình hình khu vực thêm khó lường mà còn ẩn chứa rủi ro tác động tiêu cực không nhỏ đến kinh tế châu Á.

Hôm qua, lực lượng Hezbollah (ở Li Băng) vốn thân hữu với Iran đã chính thức tham chiến khi tấn công Israel nhằm "chia lửa" cùng Tehran. Đáp trả lại, Israel đã tấn công vào thủ đô Beirut và một số khu vực phía nam của Li Băng. Đến tối qua, một cuộc tấn công của Israel vào Beirut được Tel Aviv thông báo là đã giết chết ông Hussein Makled - người đứng đầu lực lượng tình báo Hezbollah.

Chiến sự leo thang

Cùng ngày 2.3, Mỹ và Israel tiếp tục tấn công nhằm vào Iran. Đáp trả lại, Iran đồng thời tấn công nhiều mục tiêu là căn cứ quân sự của Mỹ hoặc cơ sở có sự hiện diện của quân đội Mỹ tại các nước trong khu vực như Kuwait, Bahrain, Qatar, UAE, Ả Rập Xê Út… Lực lượng Vệ binh cách mạng Iran (IRGC) tối qua thông báo đã tấn công nhắm đến khoảng 500 địa điểm của Mỹ và Israel ở khu vực.

Các vụ tấn công đã khiến các hoạt động khai thác và chế biến dầu khí ở các nước này ngưng trệ. Thậm chí, tập đoàn dầu khí Ả Rập Aramco ngừng hoạt động ở Ras Tanura do bị máy bay không người lái (UAV) tấn công. Đây là cơ sở lọc dầu lớn nhất ở Ả Rập Xê Út và là một trong những cơ sở lọc dầu lớn nhất Trung Đông với công suất hơn 500.000 thùng/ngày. Tương tự, Qatar thông báo ngừng sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) tại Ras Laffan. Đây là cơ sở quan trọng của QatarEnergy - nhà sản xuất LNG lớn nhất thế giới và là nơi dự kiến cung cấp khoảng 10 tỉ m3 LNG cho Anh trong năm nay; nên diễn biến này có thể gây tổn hại không nhỏ cho đảo quốc sương mù.

Bên cạnh đó, không chỉ có Hezbollah, mà nhóm vũ trang Saraya Awliya al-Dam, một trong những nhóm Hồi giáo dòng Shiite tại Iraq, ngày 2.3 đã nhận trách nhiệm vụ tấn công UAV vào binh sĩ Mỹ tại sân bay ở thủ đô Baghdad. Trong một diễn biến liên quan, căn cứ của không quân Anh đặt tại quốc đảo Síp, nằm ở Địa Trung Hải và cách Li Băng khoảng 300 km, cũng bị UAV tấn công và gây thiệt hại nhẹ.

Thách thức cho kinh tế châu Á

Trong phân tích gửi đến Thanh Niên ngày 2.3, Công ty phân tích Moody's cảnh báo xung đột leo thang ở Trung Đông có nguy cơ gây ra những cú sốc mới về năng lượng, thương mại và lạm phát.

Theo Công ty phân tích Moody's, vì Tehran trả đũa bằng tên lửa và UAV nhắm vào Israel và các quốc gia có lực lượng Mỹ đóng quân, bao gồm UAE, Qatar, Kuwait, Bahrain, Iraq, Jordan và Ả Rập Xê Út dẫn đến tác động không nhỏ cho các nguồn cung cấp dầu khí. Mặt khác, eo biển Hormuz, tuyến hàng hải vận chuyển dầu khí quan trọng, có thể phải ngưng hoạt động. Đồng thời, chiến sự làm tăng nguy cơ gián đoạn hơn nữa ở Biển Đỏ và trên toàn khu vực Trung Đông. Việc đóng cửa không phận đã làm trầm trọng thêm tình hình, ảnh hưởng đến việc đi lại của hành khách và dòng chảy hàng hóa qua khu vực này - vốn là một trong những hành lang thương mại quan trọng nhất thế giới.

Trong đó, các nền kinh tế châu Á đặc biệt dễ bị tổn thương vì nhập khẩu phần lớn dầu khí từ khu vực Trung Đông - Ả Rập. Phần lớn lượng dầu thô xuất khẩu đi qua eo biển Hormuz hướng đến các nền kinh tế lớn của châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Khoảng 20% lượng khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) vận chuyển toàn cầu cũng đi qua eo biển này.

Xung đột này cũng làm phức tạp thêm vấn đề đối với Ấn Độ, quốc gia nhập khẩu lượng lớn dầu từ Trung Đông và đã đồng ý giảm dần việc mua dầu của Nga như một phần của thỏa thuận thương mại với Mỹ.

Các nền kinh tế thu nhập cao của châu Á, vốn phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu hàng hóa, đặc biệt dễ bị tổn thương trước những hậu quả kinh tế trực tiếp từ xung đột này. Trong đó, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore và Hồng Kông nhập khẩu hơn 80% năng lượng tiêu thụ nội địa. Các nền kinh tế này cũng phụ thuộc rất nhiều vào nhập khẩu lương thực.

Chính vì thế, xung đột ở Trung Đông đang làm gia tăng bất ổn thương mại của châu Á, rộng ra cũng gây ảnh hưởng kinh tế toàn cầu.

Kỳ vọng vãn hồi

Mặc dù xung đột đang leo thang, nhưng giới chuyên gia phân tích vẫn kỳ vọng chiến sự không đi quá xa.

Trả lời Thanh Niên hôm qua, giữa bối cảnh chiến sự Iran leo thang, chuyên gia tình báo quân sự Mỹ Carl O.Schuster (đang giảng dạy về quan hệ quốc tế, lịch sử ở ĐH Hawaii - Thái Bình Dương) cho rằng: "Lực lượng Hezbollah sẽ "chia lửa" ở mức tối thiểu. Họ có thể tiến hành một vài cuộc tấn công bằng tên lửa quy mô nhỏ vào Israel, nhưng sẽ không hướng đến đối đầu diện rộng. Hezbollah đã mất quá nhiều lãnh đạo và năng lực, điều mà Iran vẫn chưa thể bù đắp".

"Hơn nữa, thất bại của Hezbollah từ 2 năm trước đã khiến lực lượng này mất đi phần lớn ảnh hưởng và không còn khiến những nhóm vũ trang khác ở Li Băng e ngại như trước. Vì vậy, dù "chia lửa" phần nào với kỳ vọng chế độ Iran sẽ vượt qua cuộc khủng hoảng lần này, nhưng các lãnh đạo của Hezbollah sẽ không khởi xướng bất kỳ hành động nào có thể kích động phản ứng mạnh mẽ từ phía Israel, bởi điều này có thể phá hủy những gì còn lại của Hezbollah", chuyên gia Schuster phân tích thêm.

Liên quan tình hình chiến sự, truyền thông Mỹ hôm qua dẫn lời Tổng thống nước này Donald Trump cho biết cuộc chiến nhằm vào Iran có thể kéo dài trong 4 tuần hoặc ít hơn. Bên cạnh đó, CNN dẫn lời Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth ngày 2.3 tuyên bố mục tiêu của các cuộc tấn công vào Iran không phải là thay đổi chế độ, "nhưng chế độ chắc chắn đã thay đổi".

Thực tế, như nhiều phân tích chỉ ra, Mỹ khó có thể theo đuổi một cuộc xung đột kéo dài, trong khi Iran cũng bị hạn chế về nguồn lực để "ăn miếng trả miếng" trong thời gian dài dù trước mắt vẫn tăng cường đáp trả để giữ vững hình ảnh. Tuyên bố của Bộ trưởng Hegseth có thể xem như thông điệp "thắng lợi" của Washington. Đây có thể là những dấu hiệu cho triển vọng vãn hồi hòa bình ở Trung Đông.