Tòa nhà hơn 100 năm ở TP.HCM từng đồ sộ hơn Dinh Độc Lập

Quần thể kiến trúc của Bệnh viện Mắt TP.HCM được đánh giá mang vẻ đẹp thanh lịch, trang nhã và hài hòa với không gian kiến trúc của khu vực vừa được xếp hạng di tích cấp thành phố.

Tòa nhà hơn 100 năm TP.HCM, Cục Hải quan TP.HCM, là một trong những công trình mang đậm dấu ấn lịch sử của thành phố. PV Thanh Niên đã khám phá di sản kiến trúc này, tọa lạc gần nhà thờ Đức Bà TP.HCM. Với hơn một thế kỷ tồn tại, tòa nhà không chỉ thể hiện vẻ đẹp kiến trúc mà còn lưu giữ những câu chuyện về thời gian. Đây chính là điểm đến hấp dẫn cho những ai yêu thích tìm hiểu văn hóa và lịch sử của TP.HCM.

Đây là một trong những công trình cổ kính bậc nhất thành phố, gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của đô thị Sài Gòn - TP.HCM.

Kiến trúc Pháp trong tòa nhà hơn 100 năm ở TP.HCM

Theo tác phẩm Hạ tầng đô thị Sài Gòn buổi đầu của tác giả Trần Hữu Quang, ban đầu công trình này vốn là Cosmopolitan Hotel, nằm gần bờ sông Sài Gòn.

Đây là tòa nhà của ông Wang Tai (Vương Đại), một thương nhân Hoa kiều giàu có và nổi tiếng ở Sài Gòn thế kỷ 19, xây dựng vào năm 1872. Vì thế, công trình này còn được gọi là Maison Wang-Tai. Tòa nhà của ông Wang Tai gồm 1 tầng trệt và 2 tầng lầu, được xem là công trình đồ sộ và sang trọng bậc nhất thời bấy giờ.

Từ nhà ông Wang Tai hướng về cảng thương mại Sài Gòn, dọc theo rạch Bến Nghé là các xưởng gạch và ngói của ông Wang Tai. Trong các ngói đỏ hơn trăm năm, trên nóc nhà thờ Đức Bà Sài Gòn là một số ngói làm từ các xưởng gạch này của ông, số còn lại được nhập từ Pháp.

Tác giả Nguyễn Đức Hiệp mô tả đây là "ngôi nhà lớn và đẹp nhất Sài Gòn", thậm chí còn đồ sộ hơn cả Dinh Thống đốc (nay là Dinh Độc Lập hay Hội trường Thống Nhất, ở phường Bến Thành) lúc bấy giờ, khi chỉ là một ngôi nhà cây mua ở Singapore chở sang rồi lắp ráp tại Sài Gòn.

Công trình mới được thiết kế bởi kiến trúc sư A.Foulhoux, mang phong cách kiến trúc châu Âu kết hợp với vật liệu bản địa, tạo nên một tổng thể hài hòa và tinh tế. Trong suốt quá trình tồn tại, nơi đây từng mang nhiều chức năng khác nhau: vừa là nơi ở, vừa là khách sạn, đồng thời cũng là trụ sở làm việc của một số cơ quan chính quyền.

Giá trị di sản và hành trình được xếp hạng di tích

Năm 1976, khuôn viên phía sau được xây thêm một số hạng mục phục vụ nhu cầu làm việc, tuy nhiên tòa nhà vẫn giữ được gần như nguyên vẹn phong cách kiến trúc cổ ban đầu.

Theo Danh mục kiểm kê di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh TP.HCM giai đoạn 2016 - 2020 của UBND TP.HCM, đến năm 1887, chính quyền đã phá bỏ ngôi nhà cũ từng thuê của ông Wang Tai để xây dựng trụ sở hải quan.

Sau hơn một thế kỷ tồn tại, tòa nhà Cục Hải quan TP.HCM không chỉ là di sản kiến trúc quý giá mà còn là chứng nhân lịch sử, gắn liền với sự phát triển của ngành Hải quan thành phố cũng như khu vực phía nam.

Với những giá trị lịch sử, văn và kiến trúc đặc biệt, tháng 11.2024, tòa nhà hơn 100 tuổi ở TP.HCM này được xếp hạng di tích cấp thành phố; đánh dấu một cột mốc quan trọng trong hành trình bảo tồn và phát huy di sản đô thị Sài Gòn - TP.HCM.

Đây không chỉ là trụ sở hành chính mà còn là công trình di sản kiến trúc đô thị, gắn liền với lịch sử phát triển của ngành hải quan Việt Nam. Ngày nay, phần mái ngói đỏ đã nhuốm màu thời gian, xen lẫn những mảng ngói sẫm màu, nhưng người nhìn có thể cảm nhận rõ hơi thở của kiến trúc Pháp pha lẫn nét Sài Gòn xưa. Giữa hàng loạt cao ốc hiện đại vươn cao trên trục đường Hàm Nghi và Tôn Đức Thắng, phường Sài Gòn (quận 1 cũ), tòa nhà Hải quan với mái ngói đỏ, tường trắng kem, những hàng cột vòm mềm mại vẫn nổi bật như một dấu son kiến trúc giữa lòng đô thị hiện đại.