Tỉ phú dạy con: Bí quyết giữ gia sản

Khoảng 70% gia đình giàu có mất phần lớn tài sản ở thế hệ thứ hai, con số này tăng lên gần 90% ở thế hệ thứ ba. Nhiều tỉ phú đã tìm cách "tạo sự khan hiếm" cho con cái để chống lại xu hướng này.

Những con số trên được tổng hợp từ nghiên cứu về tài sản liên thế hệ kéo dài hơn 20 năm của hai chuyên gia Roy Williams và Vic Preisser trên 3.200 gia đình giàu có.

Nguyên tắc của tỉ phú Buffett

Nhiều chuyên gia lý giải nguyên nhân của xu hướng này liên quan đến những yếu tố "vô hình" như kỷ luật, trải nghiệm khó khăn, khả năng chịu trách nhiệm và hiểu đúng giá trị lao động. 

Đây là những phẩm chất thường được hình thành trong quá trình tích lũy tài sản của thế hệ sáng lập, nhưng lại dễ bị bào mòn khi các thế hệ sau lớn lên trong môi trường dư thừa và ít ràng buộc. Theo trang Business Insider, tỉ phú Warren Buffett từng khái quát nguyên tắc: để lại cho con "đủ tiền để chúng cảm thấy có thể làm bất cứ điều gì, nhưng không nhiều đến mức chúng chẳng muốn làm gì cả".

Trong cuộc phỏng vấn với Đài CNBC, cả ba người con của ông Buffett nhấn mạnh họ lớn lên trong môi trường gần như bình thường. Bà Susan Buffett kể bà học trường công, đi xe buýt, sống trong khu dân cư bình thường, thậm chí không biết cha mình làm nghề gì. 

Ông Howard Buffett nhớ mãi việc chị em ông phải làm việc nhà như cắt cỏ, cào lá để kiếm tiền tiêu vặt, rồi bị cha dùng chiếc máy đánh bạc đồ chơi "lấy lại" số tiền đó để dạy bài học về rủi ro. Còn ông Peter Buffett, người con trai út, thừa nhận sống mà không nghĩ sẽ được thừa hưởng thứ gì.

Theo lý thuyết tự quyết của hai nhà tâm lý học Edward Deci và Richard Ryan, động lực nội tại của con người phụ thuộc vào ba nhu cầu cơ bản: tự chủ, năng lực và liên kết xã hội. Việc ông Buffett không tiết lộ sớm quy mô tài sản gia đình, đồng thời yêu cầu con cái tự xây dựng sự nghiệp riêng, có thể được hiểu như cách bảo vệ nhu cầu tự chủ và năng lực của các con - hai yếu tố dễ bị bóp méo khi trẻ lớn lên trong cảm giác "đã ở vạch đích".

"Sự khan hiếm" trong nhung lụa

Tỉ phú bất động sản Mỹ Jeff Greene gọi việc nuôi dạy con cái trong giàu có là "bài toán cân bằng cực kỳ khó". Trong cuộc trao đổi với trang Business Insider hồi tháng 7-2025, ông Greene thẳng thắn nói ba con trai sẽ phải tự lo nếu muốn sống bằng máy bay riêng, du thuyền hay biệt thự lớn như cha. 

Ông đặc biệt cảnh giác với việc để tiền bạc làm mất cảm giác nỗ lực cá nhân. "Tôi bắt đầu từ con số 0, còn chúng thì không. Tôi đã lấy mất những trải nghiệm đó của chúng", ông Greene bộc bạch.

Nghiên cứu về tài sản liên thế hệ cho thấy thời điểm và cách thức trẻ em tiếp xúc với gia sản lớn có thể ảnh hưởng đến động lực cá nhân trong dài hạn. Báo cáo năm 2021 của Viện Nghiên cứu tài chính Anh (IFS) chỉ ra việc cho trẻ tiếp xúc sớm với nguồn lực tài chính lớn, nhưng không đi kèm trách nhiệm hoặc trải nghiệm lao động, có thể làm suy giảm động lực phấn đấu và cảm nhận về giá trị.

Tại phương Đông, gia tộc Ambani ở Ấn Độ cũng áp dụng phương pháp "tạo sự khan hiếm". Dù là một trong những gia đình giàu nhất thế giới, bà Nita Ambani từng cho các con khoản tiền tiêu vặt rất hạn chế, khoảng 5 rupee mỗi ngày, để ăn trưa ở trường. Trong quá trình học đại học, các con của bà cũng dùng phương tiện công cộng thay vì các phương tiện sang trọng của gia đình, theo báo SCMP.

Các nghiên cứu của nhà tâm lý học Angela Duckworth chỉ ra thành công dài hạn không chỉ phụ thuộc vào năng lực nhận thức, mà còn gắn với "grit" - khả năng duy trì nỗ lực và mục tiêu trong thời gian dài, ngay cả khi đối mặt với trở ngại. 

Trong bối cảnh gia đình có nguồn lực dư thừa, câu hỏi đặt ra là làm sao nuôi dưỡng "grit" khi con trẻ không gặp trở ngại tự nhiên về tài chính? Các tỉ phú giải quyết điều này bằng cách cố ý giới hạn quyền tiếp cận tài nguyên để buộc con cái phát triển năng lực tự thân.