Phận mù trong định kiến - Báo VnExpress

Tuổi thơ không ánh sáng

Bốn tuổi, mẹ dắt Diễm về ở với bà ngoại. Khi biết cháu mù, người bà quyết tìm mọi cách cứu đôi mắt cháu. Cứ nghe ở đâu "có thầy có phép" là bà dắt cháu đi. Trên con đường đất bụi mù, hai bà cháu đi bộ dép lê hàng chục cây số. Một lần, bà mượn chiếc xe đạp chở Diễm đi khám, cô bé ngủ gật, nhét chân vào vành xe, nửa bàn chân nát bấy.

"Đi nhiều đến nỗi chiêm bao cũng thấy ngoại dẫn đi khám mắt", chị Diễm kể. Mãi sau này, bác sĩ khẳng định con ngươi đã nổ thì không cách gì cứu được, bà mới thôi.

Xác định con mù cả đời, người mẹ quyết ở vậy nuôi, nhưng "tự túc thêm đứa nữa để sau nó lo cho chị". Bà Phong sinh thêm đứa con gái thứ hai khi chị Diễm 5 tuổi.

Trong ngôi nhà tranh vách đất, đứa chị mù ở nhà giữ em cho bà và mẹ đi làm ruộng. Được chủ trả công ba chén cơm, mẹ ăn một chén, còn bưng về cho hai con.

Không được đi học, Diễm chỉ quanh quẩn ở nhà. Hàng xóm mở đài là con bé mù mon men qua ngồi chỗ hàng rào sát nhà họ, nghe. Mới bốn tuổi, Diễm đã thuộc làu các tuần cải lương: Nguyệt Thảo Dương, Nguyệt Hổ Vương, Ma nữ tri hồn, Không bán tình em, Độc thủ đại hiệp, 15 năm tình hận...

Bà ngoại để dành tiền, mua cho cháu cái cassette giá 168.000 đồng - số tiền đủ mua 168 cân gạo vào năm 1991. Cái đài trở thành bạn tri âm của con bé mù.

Một lần, hợp tác xã huy động bà con đi đào mương thủy lợi. Mẹ đưa Diễm ra đồng, đứng cạnh cái loa của hợp tác xã thời bao cấp, hát hết tuần cải lương này đến tuần khác. Từ sáng đến chiều, cái mũ lá đầy những đồng tiền 50, 100, 200.

Con bé mù hát hay nổi tiếng cả vùng. Một bữa, đang chơi đầu xóm, một người đàn ông đến rủ "đi với chú mua bánh kẹo", rồi đưa Diễm lên sau xe đạp, chở đến chợ Tam Kỳ. Ông cho ăn rồi bảo Diễm hát.

Chiều má đi làm đồng về, không thấy con đâu. Ngày hôm sau, công an xã mới tìm ra ông Sáu bắt cóc Diễm đưa đi hát để lấy tiền.

"Bà con ở chợ ai cũng mê, chạy theo cho miết, em mà được nhận tiền đó là em đổi đời luôn á", Diễm đùa.

Nhưng đời Diễm chưa đổi. Không có trường nào nhận, con bé mù vẫn lê la quanh cái nhà "nhỏ xíu như chuồng gà".

Năm 12 tuổi, hai thầy giáo tới nhà tìm Diễm, giới thiệu về trường Nguyễn Đình Chiểu ở Đà Nẵng, dành riêng cho trẻ khuyết tật. Họ khuyên mẹ đưa Diễm đi học cho "bằng bạn bằng bè".

Hai tuần sau, Diễm được đến trường.

12 tuổi, ở nội trú cách nhà 70 km, Diễm bắt đầu học chữ. Riêng năm đầu phải học hai lớp cho kịp các bạn cùng tuổi.

Mất đi ánh sáng không có nghĩa cuộc đời bị khóa chặt trong bóng tối. Suốt 12 năm học, cô bé mù luôn là học sinh giỏi và bộc lộ tài năng ca hát đặc biệt, giành hàng chục giải thưởng như giải nhất học sinh thi hát toàn thành phố, huy chương vàng Sơn ca, các giải học sinh giỏi tỉnh.

Năm lớp 5, cô giáo đưa Diễm vào Sài Gòn thi và thắng huy chương đồng độc tấu đàn tranh toàn quốc. Lên nhận giải ở sân khấu Tao Đàn xong, giáo sư Trần Văn Khê tới hỏi chuyện, khen: "Dù khiếm thị, tiếng đàn của con bác nghe rất có triển vọng. Bác nghĩ là con sẽ tiến xa".

Tốt nghiệp cấp ba loại giỏi, Diễm nộp hồ sơ vào ngành nghiên cứu lịch sử Phương Đông và phiên dịch, nhưng hai trường từ chối với lý do "không nhận sinh viên khiếm thị". Chỉ có Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam đồng ý nhận. Diễm khăn gói cùng em gái lên tàu ra Hà Nội thi.

Năm 2005, 24 tuổi, Diễm đậu thủ khoa đầu vào môn đàn tranh, khoa Nhạc cụ truyền thống. Người em gái ở lại Hà Nội đi làm, nuôi chị năm học đầu. Từ năm thứ hai, Diễm đi học ban ngày, buổi tối đi hát kiếm tiền.

Ngày ra trường năm 2009, cô chủ nhiệm rơm rớm dặn: "Con gắng kiếm việc gì làm lo cho tương lai".

Chị Diễm ráng tìm việc như lời dặn của cô, nhưng không thành.

Phép toán mưu sinh

Về quê ở với mẹ, nhưng tìm suốt hai tháng Diễm không được công việc nào sử dụng tài năng đàn, hát. Nghe người ta khuyên, chị ra Hội người mù Quảng Nam (cũ) đăng ký học massage. Sau khóa xoa bóp ba tháng, người bạn giúp một chỗ làm trong cơ sở tư nhân ở Đà Nẵng.

Ở đây, Diễm gặp một nhân viên đồng cảnh, quê Hà Tĩnh. Hai người nảy sinh tình cảm và hứa hẹn cưới nhau. Nhưng ngày Diễm thông báo có bầu, anh kia bảo "má anh nói hai người mù về sau lấy chi mà ăn". Lần cuối cùng cha đứa bé gọi điện: "Giờ em xác định tự sinh tự nuôi, anh không lo được".

"Mình làm mình chịu", chị Diễm nói.

Cô về Tam Kỳ với mẹ và sinh con. Bé Trâm Anh ra đời, khai sinh theo bên ngoại. Sinh xong, Diễm đi làm massage và dạy chữ nổi, tham gia các hoạt động ở Hội người mù Tam Kỳ. Mỗi ngày có 3-4 khách, mỗi tháng được 3-4 triệu. Ở Tam Kỳ gần như không có sự kiện ca nhạc lớn. Người ta chỉ mời Diễm hát miễn phí ở chương trình từ thiện, hoặc cho vài trăm nghìn đồng để cảm ơn. Chị đưa hết cho má trang trải.