Ổ bánh mì đi ra thế giới

Giữa cái nắng tháng 4 của TP.HCM, dòng người xếp hàng dài trước những gian bánh mì ở công viên Lê Văn Tám trong Lễ hội Bánh mì Việt Nam lần thứ 4 không chỉ là hình ảnh mang tính ẩm thực thông thường.

Đó còn là một lát cắt văn hóa, khi một món ăn tưởng chừng bình dân lại trở thành điểm hẹn của nhiều quốc tịch, nhiều câu chuyện, nhiều cảm xúc.

Trong dòng người đó, nhiều du khách đã không ngớt lời khen rằng mặc dù đã ăn qua rất nhiều món ngon trên thế giới, nhưng bánh mì vẫn là món ăn số 1 đối với họ.

Có lẽ chúng ta đã quen với bánh mì đến mức quên mất rằng đó là một "kỳ tích văn hóa" rất riêng của Việt Nam. Nếu nhìn ở góc độ nguyên liệu, bánh mì không có gì quá đặc biệt: một ổ bánh giòn, vài lát thịt, chút rau, ít nước xốt.

Nhưng điều làm nên sức sống của nó không nằm ở từng thành phần mà ở sự hòa trộn. Đó là câu chuyện của một nền ẩm thực biết tiếp nhận, biến đổi và làm mới.

Từ chiếc baguette của Pháp, qua thời gian, người Việt đã biến nó thành bánh mì Việt - nhỏ hơn, giòn hơn, đậm đà hơn và quan trọng nhất là "Việt Nam hơn".

Trong mỗi ổ bánh mì là sự giao thoa của lịch sử, của khẩu vị, của đời sống đô thị và cả nhịp sống nhanh.

Chính vì vậy bánh mì không chỉ là món ăn mà đã trở thành một biểu tượng của sự thích nghi, của sáng tạo. Và cũng là biểu tượng của một nền văn hóa biết "làm của mình" từ những gì tưởng như không thuộc về mình.

Điều đáng nói là trong khi người Việt ăn bánh mì mỗi ngày, nhiều khi chỉ như một lựa chọn tiện lợi, thì du khách quốc tế lại nhìn thấy trong đó một trải nghiệm đặc biệt. Họ sẵn sàng xếp hàng dưới nắng như tại lễ hội này, sẵn sàng thử nhiều loại khác nhau và thậm chí mang về khách sạn để ăn tiếp.

Tại sao lại có sự khác biệt đó? Có lẽ vì người ngoài nhìn vào bằng sự tò mò, còn người trong cuộc đôi khi lại nhìn bằng thói quen. Chúng ta quen nên không còn thấy lạ, quen nên không còn thấy quý.

Thực ra lễ hội bánh mì không chỉ là nơi ăn uống mà là một dịp để kể lại câu chuyện của bánh mì Việt Nam một cách có ý thức.

Khi một món ăn được đưa lên thành lễ hội, được tổ chức bài bản, được truyền thông, được trải nghiệm, nó không còn chỉ là "đồ ăn" mà trở thành "giá trị" - nếu được gìn giữ và phát triển đúng hướng có thể đi rất xa, như chủ đề của lễ hội năm nay: "Bánh mì Việt Nam: Giá trị ẩm thực thế giới - Lan tỏa năm châu".

Câu chuyện bánh mì cũng là câu chuyện của văn hóa Việt trong bối cảnh hội nhập. Làm sao để những gì bình dị nhất có thể trở thành điểm nhấn? Làm sao để một món ăn đường phố có thể đứng ngang hàng với những thương hiệu ẩm thực toàn cầu?

Câu trả lời nằm ở việc hiểu và giữ được bản sắc. Một ổ bánh mì ngon không cần phải cầu kỳ. Nó cần đúng vị. Đúng cái giòn của vỏ, cái mềm của ruột, cái đậm đà của nhân. Và hơn hết, nó cần giữ được cái "hồn" - thứ không thể đo bằng công thức.

Cũng giống như văn hóa, khi đánh mất "hồn" thì dù có hiện đại đến đâu cũng chỉ là vỏ ngoài. Và điều quan trọng nữa là phải có những kế hoạch thúc đẩy cụ thể, thường xuyên để bánh mì "lan tỏa năm châu" chứ không dừng ở lễ hội mỗi năm một lần.

Điều đáng mừng là qua những lễ hội như thế này, người trẻ bắt đầu quan tâm hơn đến những giá trị tưởng như rất quen thuộc.

Không chỉ là ăn, mà là hiểu. Không chỉ là thưởng thức, mà là tự hào. Một bạn trẻ có thể check-in với ổ bánh mì nhưng nếu từ đó họ hiểu thêm về lịch sử, về cách làm, về câu chuyện phía sau thì đó đã là một bước tiến.

Văn hóa không tự nhiên tồn tại mà cần được kể lại, được làm mới và được truyền đi. Sự yêu thích của du khách quốc tế cũng là một lời nhắc nhở rằng những gì chúng ta đang có không hề nhỏ bé.

Một món ăn có thể trở thành cầu nối. Một trải nghiệm ẩm thực có thể trở thành lý do để người ta quay lại một đất nước.

Khi một người Mỹ, một người Slovakia hay bất kỳ ai tìm đến bánh mì như một "món ăn số 1", thì đó không chỉ là câu chuyện khẩu vị. Đó là câu chuyện của cảm xúc. Và khi đã chạm đến cảm xúc, văn hóa đã thực sự "đi ra thế giới".