Mở cánh cửa nối với tài sản số

TP Đà Nẵng vừa có bước đi tiên phong cấp phép thử nghiệm có kiểm soát đối với giải pháp công nghệ liên quan đến tài sản số.

Đó là quyết định phê duyệt thử nghiệm có kiểm soát đối với giải pháp công nghệ trung gian chuyển đổi tài sản số (USDT) sang tiền pháp định (VND) với thời hạn 3 năm đối với giải pháp công nghệ mới MIMO do Công ty CP Dragon Lab triển khai.

Thử nghiệm có kiểm soát

Các chuyển đổi được thực hiện trong phạm vi tại 3 địa điểm Khu công viên phần mềm Đà Nẵng số 1, Khu công viên phần mềm Đà Nẵng số 2 và Trung tâm Hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Đà Nẵng.

Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Đức Tân, Giám đốc Công ty CP Dragon Lab, cho biết MIMO là giải pháp đầu tiên và duy nhất tại Việt Nam được triển khai theo mô hình trung gian chuyển đổi tài sản số USDT <-> VND nhưng không lưu giữ tiền hay tài sản của người dùng (non-custodial).

Điều này có nghĩa là khác với các sàn giao dịch như Binance hay OKX (hai sàn giao dịch tiền số lớn trên thế giới) - nơi người dùng phải nạp tiền vào ví của sàn, MIMO chỉ đứng giữa xác thực, kết nối và điều phối chuyển đổi một cách minh bạch, còn tài sản vẫn luôn nằm trong quyền kiểm soát của người dùng.

Theo đó, người dùng khi đăng ký và xác thực danh tính (eKYC) do các nhà mạng được Nhà nước cấp phép và được đảm bảo hợp pháp và bảo mật thông tin. Người dùng nhập tài khoản ngân hàng chính chủ và ví tiền điện tử (wallet) của mình và hệ thống MIMO sẽ tự động kiểm tra "độ sạch" của ví qua công cụ phân tích blockchain để đảm bảo ví không dính hoạt động rửa tiền hoặc lừa đảo.

"Vai trò của MIMO là kiểm tra "độ sạch" của ví. Nếu vượt qua công cụ phân tích blockchain thì chuyển đổi được thực hiện. MIMO không giữ lại tiền hoặc token của người dùng, mà chỉ đóng vai trò trung gian kỹ thuật, xác thực và đảm bảo tuân thủ pháp lý", ông Tân cho biết.

Hiện nay, pháp luật Việt Nam hiện hành chưa công nhận các giao dịch tiền số như USDT, BTC, ETH là phương tiện thanh toán hợp pháp. Trường hợp người dùng tiền số trong nước muốn trao đổi tiền hiện chủ yếu sử dụng các sàn quốc tế lớn như Binance, OKX, Bybit... thông qua hình thức P2P.

Tuy nhiên, cách này tiềm ẩn 3 rủi ro cơ bản như không có bên trung gian có pháp nhân tại Việt Nam chịu trách nhiệm nếu xảy ra lỗi hoặc gian lận. Đồng thời, khó xác minh danh tính đối tác và dễ gặp phải các giao dịch "ví bẩn" có liên quan rửa tiền. Nếu xảy ra tranh chấp, cơ quan chức năng Việt Nam không thể can thiệp hoặc hỗ trợ vì sàn không có tư cách pháp lý trong nước.

"Ứng dụng chúng tôi được cấp phép để giải quyết vấn đề này. Tuy đang là giai đoạn cấp phép thử nghiệm có kiểm soát nhưng có thể nói đây là cánh cổng hợp pháp duy nhất đến thời điểm này để người dùng trong nước tiếp cận tài sản số một cách hợp pháp và an toàn", ông Tân khẳng định.

Thực hiện trong "vùng an toàn"

Ông Võ Đức Anh, Phó giám đốc Trung tâm Hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Đà Nẵng (Sở KH-CN Đà Nẵng), cho rằng việc thử nghiệm cũng cần kiểm soát trong những phạm vi nhất định. Do vậy, các thử nghiệm có kiểm soát được "chỉ định" tại các địa điểm có trình độ cao về công nghệ. 

Theo tìm hiểu của phóng viên, hiện nay đặc điểm chung của các nơi được lựa chọn thử nghiệm đều là nơi đóng chân của các công ty, doanh nghiệp mạnh về ứng dụng công nghệ và phần mềm với lực lượng có trình độ công nghệ và kiến thức nhất định về tài sản số.

Ông Nguyễn Đức Tân cho biết MIMO sẽ được triển khai theo cơ chế sandbox đồng nghĩa với việc thử nghiệm trong môi trường có kiểm soát, dưới sự giám sát của Sở KH-CN và các sở ban ngành có thẩm quyền tại Đà Nẵng.

Tuy nhiên, ngoài điểm khác biệt lớn nhất là MIMO hoạt động hợp pháp, có pháp nhân tại Việt Nam thì đơn vị có các đối tác eKYC và AML được cấp phép. Do vậy, mọi chuyển đổi (giữa USDT <-> VND) đều có thể truy vết, kiểm toán và báo cáo cho cơ quan chức năng. Điều này mở ra hành lang pháp lý an toàn cho người dùng, cho phép họ chuyển đổi tài sản số một cách minh bạch, có bảo vệ và có quyền khiếu nại.

Còn theo TS Võ Nhân Văn, việc Đà Nẵng cấp phép thử nghiệm trên giúp người dùng tránh lừa đảo bởi các lỗ hổng của giao dịch P2P. Trong khi đó, Nhà nước kiểm soát được dòng tiền số - tiền pháp định, chống rửa tiền, tăng minh bạch thị trường. 

"Tài sản số đang trở thành hạ tầng tài chính mới của thế giới với tổng giá trị thị trường toàn cầu từ 3.000 - 4.000 tỉ đô la và tốc độ tăng trưởng nhanh hơn bất kỳ loại hình tài sản nào khác. Việc cấp phép này từng bước giúp cơ quan quản lý nhà nước có dữ liệu thật để nghiên cứu, xây dựng chính sách quản lý tài sản số và sandbox quốc gia", TS Văn nói.

Phải tuân thủ theo quy định

Ông Nguyễn Đức Tân cho biết hiện nay đơn vị được cấp phép phải tuân thủ quy định về sandbox Đà Nẵng. Trong đó, báo cáo định kỳ với các cơ quan có thẩm quyền, tuân thủ AML/KYT, chia sẻ dữ liệu định danh và chuyển đổi minh bạch.

Đại diện ứng dụng này cũng cho biết trong thời gian tới sẽ triển khai tại 3 khu vực được cấp phép như tổ chức giới thiệu, hướng dẫn người dùng cách thức chuyển đổi USDT <-> VND, hướng dẫn người dùng và giám sát rủi ro real-time.

Về giải pháp an toàn, đơn vị này cho biết MIMO được thiết kế theo mô hình phi lưu ký (non-custodial), đảm bảo người dùng luôn giữ toàn quyền sở hữu đối với tiền pháp định và tài sản số của mình. 

Toàn bộ chuyển đổi đều được xác minh danh tính (eKYC) và kiểm tra rủi ro chuyển đổi bằng các công cụ phân tích blockchain, giúp ngăn chặn ví bẩn và hoạt động rửa tiền.

Lãnh đạo Sở KH-CN TP Đà Nẵng nhìn nhận việc cấp phép thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) tuy là một đột phá rất lớn nhưng cũng đi đôi với các rủi ro. Do vậy, vấn đề an toàn và kiểm soát vẫn phải đặt lên hàng đầu.

"Đối với từng mô hình được cấp phép chúng tôi đều có hội đồng tham vấn để xây dựng quy chế hoạt động, kiểm soát an toàn. Trong giai đoạn đầu chúng tôi sẽ đặc biệt quan tâm đến vấn đề giám sát và từng bước hoàn thiện khung chính sách, pháp lý", vị lãnh đạo sở này nói.

Tín hiệu mừng từ sandbox tài sản số đầu tiên của Việt Nam

Từ ngày 1-1-2026, các quy định mới về tài sản số tại Việt Nam bắt đầu có hiệu lực. Các thử nghiệm sandbox liên quan đến tài sản số được nhiều chuyên gia trong lĩnh vực đánh giá là tín hiệu tích cực thúc đẩy đổi mới sáng tạo của Việt Nam.

Với tư cách là đơn vị hỗ trợ các doanh nghiệp blockchain trên địa bàn TP.HCM, Chi hội Blockchain TP.HCM (HBA) đánh giá việc Đà Nẵng thông qua thử nghiệm với mô hình USDT là tín hiệu tích cực, cởi mở.

Thúc đẩy đổi mới sáng tạo

Cơ chế thử nghiệm này cũng có tại Trung tâm Tài chính TP.HCM (IFC). Ông Trần Xuân Tiến, Tổng thư ký HBA, cho biết HBA sẵn sàng đồng hành cùng các doanh nghiệp trong quá trình xin cấp phép thử nghiệm. Tuy nhiên, để có được sandbox, các doanh nghiệp cần lưu ý một số vấn đề cần phải chuẩn bị sẵn.

Thứ nhất, doanh nghiệp cần có số liệu chứng minh hiệu quả kinh tế, đặc biệt là khả năng đóng góp cho địa phương và quốc gia, tránh trình bày ý tưởng chung chung.

Thứ hai, phải có prototype (nguyên mẫu) hoặc sản phẩm thử nghiệm thực tế, kèm theo quy trình công nghệ rõ ràng. Đồng thời, phải lý giải được tại sao dự án phải cần sandbox, đang vướng luật hay chính sách nào.

Thứ ba, bài toán doanh nghiệp đưa ra nên có yếu tố vì cộng đồng, không chỉ phục vụ mục tiêu thương mại. Ngoài ra, rủi ro với từng nhóm người dùng khi triển khai ngoài sandbox cũng cần được phân tích.

Và cuối cùng, mô hình kinh doanh phải cụ thể, càng mới và sáng tạo càng dễ được xem xét.

"Về bản chất, sandbox là cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. Việc được vào sandbox cũng đồng nghĩa là cơ quan quản lý thừa nhận lĩnh vực đó còn nằm trong vùng xám. Điều này có thể ảnh hưởng tới những doanh nghiệp không nằm trong sandbox. 

Vì vậy, HBA khuyến khích các doanh nghiệp có sáng tạo nên mạnh dạn triển khai thử, tạo sản phẩm, chứng minh có nhu cầu thị trường trước, sau đó mới quay lại đề xuất tháo gỡ chính sách", ông Tiến cho biết.

Cần chuẩn bị hậu sandbox

Về mặt tích cực dưới góc nhìn kỹ thuật, ông Nguyễn Thế Vinh, đồng sáng lập và CEO hệ sinh thái blockchain Ninety Eight, cho rằng trong môi trường thử nghiệm (sandbox) rất cần một token có giá trị ổn định, thanh khoản dồi dào, hạ tầng và hệ sinh thái quốc tế như USDT.

Nhờ vậy sẽ giúp môi trường sandbox trở nên đầy đủ hơn, mô phỏng thực tế các dịch vụ Web2 và Web3 như ví lưu ký và không lưu ký, các dịch vụ KYC/KYB, công cụ theo dõi giao dịch... sẽ dễ dàng ứng dụng hơn.

Trong khi đó, về mặt pháp lý, LS Ngô Minh Phú, Công ty luật Phan Law, lưu ý USDT chỉ nên được xem là công cụ thanh toán (settlement token) trong môi trường thử nghiệm, không phải là đại diện lâu dài cho tài sản số có tính pháp lý.

Do đó, kiến trúc hệ thống nên được thiết kế sẵn để có thể thay thế USDT bằng các đồng tiền ổn định có quản lý như: CBDC (tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương), VND-stablecoin được quản lý, Token hóa tiền gửi ngân hàng (Tokenized Bank Deposit).

"USDT chỉ là ngắn hạn. Khi sandbox kết thúc, làm sao chuyển đổi người dùng sang hệ thống mới (CBDC) mà không gây gián đoạn?", ông Phú đặt vấn đề.

Từ đó, ông Phú đề xuất cần phải chuẩn bị lộ trình hậu thử nghiệm (post-sandbox) ngay từ giai đoạn đầu. Khi kết thúc sandbox, người dùng có thời hạn nhất định để tất toán USDT ra VND. 

Sau thời hạn đó, số dư USDT còn lại sẽ tự động được quy đổi sang VND theo tỉ giá đóng cửa và chuyển về tài khoản ngân hàng liên kết. Dữ liệu KYC từ sandbox sẽ được chuyển giao sang hệ thống CBDC mới (hoặc hệ thống tương đương) mà không cần xác thực lại.

"Việc này sẽ giúp các cơ quan quản lý và các bên tham gia có định hướng rõ ràng để chuyển đổi sang các mô hình hoạt động chính thức khi sandbox kết thúc, đồng thời tránh gián đoạn cho người dùng và doanh nghiệp", ông Phú cho biết.