'Kinh tế bạc': động lực tăng trưởng mới

"Kinh tế bạc" là tổng thể các hoạt động kinh tế gắn với nhu cầu tiêu dùng, chăm sóc và phát huy vai trò của người cao tuổi. Đây là một động lực tăng trưởng mới của Việt Nam.

Trong bối cảnh dân số già hóa, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã yêu cầu chuyển tư duy từ "gánh nặng" sang "cơ hội", coi đó là "kinh tế bạc".

Chuyển từ "gánh nặng" sang "cơ hội"

Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS Trương Xuân Cừ, Phó chủ tịch Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam, cho rằng "kinh tế bạc" có ba trụ cột chính. Thứ nhất là nhu cầu hoạt động dịch vụ của khoảng 17 triệu người cao tuổi ở Việt Nam và đây là thị trường lớn, đặc biệt.

Thứ hai, nhu cầu về phát triển các dịch vụ chăm sóc về y tế, sức khỏe, tinh thần (đặc biệt khoản chi cho chăm sóc y tế rất lớn và hiện nay đã có nhiều thay đổi về công nghệ để phục vụ). Thứ ba là vai trò của người cao tuổi như một chủ thể tham gia phát triển kinh tế.

Theo thống kê chưa đầy đủ, hiện nay có 70% giáo sư là người cao tuổi, 50% phó giáo sư là người cao tuổi, 9 triệu người cao tuổi vẫn đang lao động sản xuất và 400.000 người cao tuổi là các chủ doanh nghiệp, chủ hộ sản xuất kinh doanh, chủ trang trại...

"Nguồn lực về người cao tuổi hiện nay rất lớn, do vậy cần phải có xây dựng chiến lược với cơ chế, chính sách toàn diện, đồng bộ để khai thác", ông Cừ nhấn mạnh.

Ông Cừ dẫn số liệu thống kê cho thấy Việt Nam có khoảng 300 cơ sở dưỡng lão, với số người được chăm sóc khoảng 13.000 người.

Song đây là con số rất thấp, mới đạt 0,07% tổng số người cao tuổi. Trong khi ở nhiều nước, con số này đạt 5 - 7% tổng số người cao tuổi.

Đặc biệt ở Nhật Bản năm 2023, theo thống kê có hơn 30 triệu người cao tuổi và có tới 256.000 cơ sở dưỡng lão. "Điều này để nói lên các cơ sở dưỡng lão, kể cả chăm sóc toàn diện, chăm sóc ban ngày của Việt Nam còn đang hết sức khiêm tốn", ông Cừ nói.

Thay đổi từ nhận thức đến chính sách

Để thúc đẩy "kinh tế bạc" phát triển, quan trọng nhất, theo ông Trương Xuân Cừ, phải đổi mới nhận thức của toàn xã hội về người cao tuổi không phải là "gánh nặng" mà người cao tuổi phải trở thành nguồn lực để phát triển đất nước.

Thứ hai, Đảng, Nhà nước cần sớm ban hành các cơ chế, chính sách, định hướng cụ thể để phát triển "kinh tế bạc".

Trong đó cần thay đổi chính sách về tín dụng với người cao tuổi. Ông chỉ ra lâu nay vẫn quy định những người ngoài tuổi lao động không được vay vốn, điều nay đã gây khó cho những người cao tuổi tham gia các hoạt động kinh tế. Vì vậy cần sớm xem xét, đưa ra các chính sách phù hợp.

Thêm vào đó, ông cho hay cần có chính sách khuyến khích, động viên những người cao tuổi, nhất là các nhà khoa học, nghiên cứu, quản lý đã nghỉ hưu để mở ra môi trường mới để họ cảm thấy muốn được cống hiến.

Nhất là trong bối cảnh tuổi nghỉ hưu đã tăng, nếu không có cơ chế phù hợp để sử dụng hiệu quả đội ngũ này, xã hội sẽ đối mặt với nguy cơ lãng phí một nguồn chất xám lớn.

Ông nhắc lại năm 2023, Trung Quốc đã phê duyệt đề án "kinh tế bạc". Và Chương trình hành động thực hiện nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã giao Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương chủ trì xây dựng đề án phát triển "kinh tế bạc" tại Việt Nam.

Thu hút kinh tế tư nhân, giảm thuế, sửa luật

Đại biểu Phan Đức Hiếu, ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, cho rằng việc hoàn thiện chính sách tập trung cả về phía cung và cầu. Đầu cung, cần mở rộng cơ hội thúc đẩy dịch vụ liên quan.

Coi đây là chìa khóa để thu hút khu vực kinh tế tư nhân tham gia vào các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, tài chính, nghỉ ngơi, giải trí... như là phát triển các quỹ hưu trí tự nguyện, viện dưỡng lão, nhà dưỡng lão...

Phía cầu, ông cho rằng cần tăng cường năng lực tài chính và khả năng chi tiêu cho người cao tuổi. Có thể áp dụng chính sách giảm trừ thuế thu nhập cá nhân với người lao động về khoản chi phí chăm sóc cha mẹ già tại các trung tâm, viện dưỡng lão.

Tiếp theo đó cần có nhóm chính sách mở rộng cơ hội tham gia hoạt động kinh tế cho người cao tuổi như việc giảm thuế thu nhập cá nhân cho người cao tuổi còn đi làm.

Đồng thời cần rà soát và điều chỉnh các quy định về lao động để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp khi tuyển dụng và sử dụng lao động là người cao tuổi, tránh các quy định quá ngặt nghèo, không cần thiết và không phù hợp và khó cho doanh nghiệp trong trường hợp muốn tuyển dụng người cao tuổi làm việc.

Về hạ tầng xã hội, ông cho hay cần đầu tư vào hạ tầng đồng bộ, dễ tiếp cận cho người cao tuổi từ giao thông đến nhà ở...

Về cách làm, ông Hiếu đề xuất Chính phủ cần sớm rà soát và sửa đổi Luật Người cao tuổi để phù hợp với bối cảnh mới, đồng thời sớm xây dựng các chương trình để hiện thực hóa Chiến lược quốc gia về người cao tuổi trong kỷ nguyên mới, lồng ghép vào tất cả các chính sách kinh tế - xã hội, từ vĩ mô đến vi mô.