Kể chuyện lịch sử sinh động từ các di tích

Du lịch di sản đang trở thành xu hướng, những di tích, câu chuyện lịch sử được khai thác trở thành sản phẩm du lịch. Bảo tàng Biệt động Sài Gòn - Gia Định là một minh chứng.

Bảo tàng Biệt động Sài Gòn - Gia Định được nhiều chuyên gia xem là mô hình đặc biệt. Theo Chủ tịch Hội Di sản văn hóa TP.HCM Lê Tú Cẩm, đây là loại hình bảo tàng gắn với hệ thống di tích, việc tham quan bảo tàng thực chất là khám phá những địa điểm lịch sử. 

"Du khách không đứng trước tủ kính ngắm hiện vật mà được dẫn đến những căn nhà, hầm bí mật, cơ sở hoạt động của lực lượng biệt động nằm rải rác trong trung tâm TP.HCM. Điều hấp dẫn du khách là những câu chuyện phía sau hiện vật ấy được kể ngay tại nơi chúng từng xảy ra, lịch sử trở nên sống động và dễ cảm nhận hơn", bà Cẩm nói.

Điểm đến mới

Bảo tàng Biệt động Sài Gòn - Gia Định hoạt động từ năm 2023, có trụ sở chính tại 145 Trần Quang Khải (phường Tân Định, TP.HCM) thuộc sở hữu của gia đình Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trần Văn Lai. Ông Trần Trọng Nghĩa - cháu nội ông Trần Văn Lai - hiện là giám đốc Bảo tàng Biệt động Sài Gòn - Gia Định.

Bảo tàng trưng bày hơn 300 hiện vật, tư liệu hình ảnh gắn liền với từng giai đoạn hoạt động cách mạng của ông Trần Văn Lai và lực lượng biệt động Sài Gòn. Đó là bộ sưu tập hầm bí mật chứa vũ khí, ém quân, chứa thư từ, tài liệu, tiền vàng; bộ sưu tập vũ khí…

Nhiều địa điểm trong hệ thống bảo tàng vẫn giữ nguyên hầm bí mật, lối đi ngầm, kho cất giấu vũ khí từng được sử dụng trong các chiến dịch lịch sử. Cũng chính những căn hầm nhỏ nằm ngay dưới nền nhà, được thiết kế kín đáo khiến nhiều du khách không khỏi bất ngờ khi tham quan. 

Theo bà Lê Tú Cẩm, cái hay của bảo tàng là giúp người tham quan hiểu việc ngay trong nội thành lại từng tồn tại những câu chuyện hoạt động bí mật đầy huyền thoại.

Sau khi mở cửa, Bảo tàng Biệt động Sài Gòn - Gia Định thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước. Không ít trường học tổ chức cho học sinh đến tham quan như một hoạt động học tập ngoại khóa. Các em không chỉ nghe kể chuyện mà còn được trực tiếp nhìn thấy những địa điểm lịch sử.

Nhiều công ty du lịch cũng xây dựng tour khám phá "Biệt động Sài Gòn", kết nối bảo tàng với các di tích liên quan trong thành phố. Tính chân thực của di tích là yếu tố tạo nên sức hút của loại hình du lịch di sản. Du khách không chỉ tham quan mà còn trải nghiệm lịch sử.

Tìm "bà đỡ" cho bảo tàng

Dù có nhiều tiềm năng nhưng để du lịch di sản phát triển bền vững vẫn cần những cơ chế hỗ trợ phù hợp. Bà Lê Tú Cẩm cho rằng Nhà nước phải có vai trò "bà đỡ" cho các bảo tàng tư nhân, hỗ trợ từ chuyên môn đến đào tạo nhân lực. Có như vậy Bảo tàng Biệt động Sài Gòn - Gia Định và những bảo tàng tư nhân mới có thể trở thành điểm đến tiêu biểu của du lịch di sản tại TP.HCM.

Những khó khăn hiện nay của Bảo tàng Biệt động Sài Gòn - Gia Định là đặc thù của hệ thống di tích nằm trong lòng đô thị. Điều này dẫn đến sự hạn chế về không gian do các di tích phần lớn nằm trong nhà dân, không được xây dựng với chức năng trưng bày ban đầu.

Ngoài ra, tính phân tán về vị trí khi các điểm di tích không nằm liền kề nhau, gây bất tiện nhất định trong việc tổ chức tham quan theo tuyến. Tuy nhiên đây cũng chính là yếu tố tạo nên tính chân thực và độc đáo của loại hình di sản này. 

"Để phát huy tối đa giá trị của hệ thống di sản hiện có, bảo tàng cần sự hỗ trợ về mặt công nhận và pháp lý, đặc biệt trong quá trình phục dựng và bảo tồn các điểm di tích Biệt động Sài Gòn - một công cuộc dài hạn và nhiều thách thức. Bảo tàng cần được tạo điều kiện về cơ chế và chính sách phù hợp đối với các bảo tàng ngoài công lập, nhằm giúp các đơn vị tự thân vận động có thể phát triển bền vững và đóng góp lâu dài cho di sản đô thị", ông Nguyễn Trọng Nghĩa trăn trở.