Xung đột Mỹ - Iran còn nhiều ẩn số

Trong bối cảnh diễn biến ngoại giao giữa Mỹ và Iran còn nhiều ẩn số, tình hình căng thẳng trên eo biển Hormuz đã gợi lại kịch bản tương đồng cách đây nhiều thập niên.

Thông điệp mâu thuẫn

Dù Mỹ và Iran đều thông báo cử đại diện cấp cao đến Pakistan, hai bên lại đưa ra những tuyên bố trái ngược về hình thức thảo luận. CNN hôm qua đưa tin Nhà Trắng sẽ cử Đặc phái viên Steve Witkoff và ông Jared Kushner (con rể của Tổng thống Donald Trump) đến Pakistan và dự kiến hội đàm với Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi. 

Thế nhưng sau khi ông Araghchi có mặt tại thủ đô Islamabad của Pakistan vào tối 24.4, Bộ Ngoại giao Iran tuyên bố sẽ không gặp trực tiếp đại diện Mỹ, thay vào đó Tehran chỉ trao đổi lập trường với Washington thông qua bên trung gian là Pakistan. 

Đến khuya qua, phái đoàn Iran rời Islamabad, còn Mỹ thông báo hủy chuyến đi của các đặc phái viên tới Pakistan.

Giới quan sát hiện không đặt nhiều kỳ vọng rằng vòng đàm phán sắp tới có thể mang đến đột phá về một giải pháp chấm dứt xung đột và hạ nhiệt căng thẳng ở eo biển Hormuz. Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth phát đi thông điệp cứng rắn khi tuyên bố sẽ mở rộng lệnh phong tỏa của Mỹ với Tehran ra toàn cầu.

 Ông nêu rõ mọi tàu thuyền muốn đi từ eo biển Hormuz đến bất kỳ nơi nào trên thế giới đều phải được Hải quân Mỹ cấp phép. Mỹ cũng gia tăng sức ép khi tuyên bố đóng băng 344 triệu USD tiền điện tử mà họ cho là có liên hệ với Iran.

Lặp lại cuộc chiến tàu dầu?

Lệnh ngừng bắn Mỹ - Iran vừa được gia hạn đã vấp phải thử thách khi khu vực quanh eo biển Hormuz liên tục xảy ra các vụ tấn công tàu thuyền. Truyền thông quốc tế ghi nhận nhiều vụ nổ súng và tịch thu tàu thương mại tại đây, với các động thái đến từ cả lực lượng Mỹ và Iran. Giới sử gia và phân tích chính trị cho rằng kịch bản hiện nay có phần tương tự "cuộc chiến tàu dầu" trong chiến tranh Iran - Iraq vào thập niên 1980. 

Thời điểm đó, để đối phó chiến dịch rải thủy lôi và tấn công tàu thương mại của Iran, quân đội Mỹ đã can thiệp và hộ tống khoảng 70 đoàn tàu chở dầu của Kuwait đi qua vịnh Ba Tư nhằm đảm bảo nguồn cung năng lượng toàn cầu. Hiện tại, đặc biệt là khi Tổng thống Donald Trump hôm 24.4 ra lệnh cho quân đội "bắn và tiêu diệt" các xuồng vũ trang cao tốc của Iran, khả năng Washington tái lập mô hình hộ tống này đang được xét đến.

Dù vậy, việc lặp lại kịch bản cách đây hơn 40 năm được cho là khó xảy ra, trước hết là do sự thay đổi về bản chất của cuộc chiến, mà hiện nay Mỹ đã là một bên tham chiến trực tiếp.

Chuyên gia Torbjorn Soltvedt (công ty phân tích rủi ro chính trị Verisk Maplecroft, Mỹ) đánh giá sự phát triển của công nghệ quân sự, đặc biệt là tác chiến phi đối xứng, khiến việc đảm bảo an ninh tuyến đường thủy hiện nay phức tạp hơn nhiều. "Trừ khi có thỏa thuận hoặc Mỹ có thể hạn chế khả năng triển khai xuồng cao tốc, máy bay không người lái và tên lửa của Iran, nếu không vấn đề an ninh tại Hormuz sẽ không thể được giải quyết", ông Soltvedt nói với AP. 

Ông Tom Duffy, cựu quan chức ngoại giao và cựu sĩ quan Hải quân Mỹ, cũng nói với AP rằng mục tiêu của Mỹ trong xung đột hiện nay thường thay đổi và không chắc chính quyền ông Trump có mạo hiểm dùng vũ lực để đảm bảo an toàn cho tàu vận tải hay không.