Việt Nam - Hàn Quốc: Từ đối tác phát triển đến đối tác kiến tạo

Chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung tới Việt Nam từ ngày 21 đến 24-4 không chỉ là một hoạt động ngoại giao cấp cao, mà còn đánh dấu một khoảnh khắc được viết lại bằng ngôn ngữ mới, tầm nhìn mới và cấu trúc lợi ích mới.

Trong ngoại giao, vị trí khách mời đầu tiên luôn mang ý nghĩa đặc biệt. Tổng thống Lee Jae Myung trở thành nguyên thủ nước ngoài đầu tiên thăm cấp nhà nước tới Việt Nam ngay sau khi Quốc hội khóa XVI kiện toàn bộ máy lãnh đạo mới với Tổng Bí thư Tô Lâm được bầu làm Chủ tịch nước. Chi tiết đó là một tín hiệu chính trị đáng chú ý: Seoul muốn xác lập sớm vị trí của Việt Nam trong bản đồ ưu tiên chiến lược của mình tại Đông Nam Á.

Từ bề rộng đến chiều sâu

Tín hiệu ấy càng rõ hơn khi đặt trong mạch ngoại giao song phương dày đặc. Chỉ tám tháng trước, tháng 8-2025, Tổng Bí thư Tô Lâm đã thăm cấp nhà nước đến Hàn Quốc. Hai chuyến thăm cấp cao diễn ra trong khoảng thời gian ngắn cho thấy đây không còn là quan hệ "duy trì tốt đẹp" theo quán tính, mà đang được hai bên chủ động nâng lên một tầm mới: tin cậy chính trị cao hơn, kỳ vọng chiến lược lớn hơn. Đại sứ Việt Nam tại Hàn Quốc Vũ Hồ gọi đây là "điểm neo chiến lược" cho giai đoạn phát triển mới.

Hàn Quốc và Việt Nam đã xây dựng một trong những quan hệ song phương thành công nhất châu Á. Tổng vốn FDI Hàn Quốc đăng ký tại Việt Nam đạt 98,9 tỉ USD với hơn 10.400 dự án. Kim ngạch thương mại hai chiều năm 2025 đạt 89,5 tỉ USD; riêng quý 1-2026 đã lên tới 26,9 tỉ USD, tăng 30% so với cùng kỳ.

Hơn 200 doanh nghiệp Hàn Quốc tháp tùng Tổng thống Lee Jae Myung trong chuyến thăm lần này - tín hiệu rõ ràng về hàm lượng kinh tế và đầu tư dày đặc của chuyến đi.

Mô hình hợp tác truyền thống vận hành theo cơ chế đơn giản: Hàn Quốc mang đến vốn, công nghệ và mạng lưới thị trường; Việt Nam cung cấp lao động, đất đai và môi trường sản xuất ổn định. Mô hình ấy giúp Việt Nam tăng trưởng nhanh và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Song nhìn thẳng vào thực tế: Việt Nam đã trở thành cứ điểm sản xuất quan trọng của các tập đoàn Hàn Quốc nhưng chưa thực sự trở thành trung tâm đồng thiết kế, đồng nghiên cứu và cùng tạo ra công nghệ với họ.

Thành công về lượng là rõ ràng, nhưng chiều sâu chiến lược của quan hệ vẫn chưa theo kịp quy mô của nó - đây chính là khoảng cách lớn nhất cần lấp đầy trong giai đoạn tới.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tái cấu trúc vì cạnh tranh Mỹ - Trung, các tập đoàn Samsung, LG, SK, Hyundai đang thúc đẩy chiến lược "China+1", tìm điểm neo mới tại Đông Nam Á để phân tán rủi ro chuỗi cung ứng.

Việt Nam nổi lên đúng ở giao điểm ấy nhờ vị trí địa chiến lược thuận lợi, nền chính trị ổn định, dân số trẻ, mạng lưới hiệp định thương mại tự do (FTA) rộng và hệ sinh thái công nghiệp đã hình thành qua nhiều năm.

Đồng thời Hàn Quốc là xã hội đang già hóa nhanh, đối mặt với áp lực thiếu hụt lao động ngày càng nặng nề. Vì vậy, hợp tác nhân lực với Việt Nam không còn là hỗ trợ phát triển truyền thống mà là khoản đầu tư chiến lược vào nguồn lực mà chính nền kinh tế Hàn Quốc cần trong trung và dài hạn.

Từ sản xuất sang đồng kiến tạo

Việt Nam đang đứng trước ngưỡng chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Mục tiêu trở thành nước thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và nước phát triển vào năm 2045 sẽ không thể đạt được nếu đất nước tiếp tục đứng chủ yếu ở khâu lắp ráp, gia công và phụ thuộc vào các mắt xích công nghệ nằm ngoài tầm kiểm soát.

Muốn đi xa hơn, Việt Nam phải bước vào các tầng nấc cao hơn: thiết kế, nghiên cứu, tiêu chuẩn, sở hữu trí tuệ, công nghệ lõi và nhân lực chất lượng cao.

Ở điểm này, Hàn Quốc là một trong số rất ít đối tác hội đủ cả ba điều kiện: có năng lực công nghệ thực chất, có kinh nghiệm chuyển hóa từ nước đi sau thành nền kinh tế công nghiệp - sáng tạo hàng đầu, và có lợi ích chiến lược đủ lớn để gắn bó dài hạn với Việt Nam.

Điều Việt Nam kỳ vọng vì thế không chỉ là thêm nhà máy, mà là Hàn Quốc tham gia sâu hơn vào quá trình kiến tạo năng lực nội sinh: chuyển giao công nghệ lõi, xây trung tâm R&D, đào tạo đội ngũ kỹ sư công nghệ cao và kết nối doanh nghiệp Việt vào chuỗi cung ứng sâu hơn.

Đại sứ Vũ Hồ tóm tắt kỳ vọng của Hà Nội: "Từ đối tác phát triển đến đối tác kiến tạo, từ hợp tác sang liên kết, từ sản xuất sang đổi mới sáng tạo".

Quan hệ Việt - Hàn cũng mang hàm ý khu vực rõ rệt. Năm 2025 Hàn Quốc chủ trì APEC, năm 2027 Việt Nam đăng cai APEC - hai nước có thêm không gian quan trọng để phối hợp nghị trình và chia sẻ ưu tiên.

Cả hai đều không phải siêu cường, và chính điều đó tạo lợi thế đặc biệt: hai bên có thể hợp tác mà không cần tâm thế áp đặt hay tranh giành vị thế. Đây là kiểu liên kết thực dụng, tỉnh táo và có chiều sâu phát triển đáng chú ý trong châu Á hiện nay.

Kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1992, hai quốc gia từng bị chiến tranh tàn phá đã cùng chọn con đường phát triển để trở thành đối tác chiến lược toàn diện chỉ sau hơn ba thập niên. Cả hai đều hiểu rõ cái giá của một chiến lược phát triển nghiêm túc.

Nếu trước đây quan hệ Việt - Hàn chủ yếu giúp Việt Nam mở rộng công suất sản xuất, thì giai đoạn tới quan hệ này phải giúp Việt Nam nâng cấp cấu trúc phát triển. Đó mới là tiêu chuẩn thật sự của một quan hệ đối tác chiến lược toàn diện trưởng thành.