Ukraine và nỗi ám ảnh 'đất nước của góa phụ, trẻ mồ côi'

Tỉ lệ sinh giảm mạnh, hàng trăm nghìn người thiệt mạng, khoảng 6 triệu người phải rời khỏi đất nước - Ukraine đang bước vào một trong những cuộc khủng hoảng nhân khẩu học nghiêm trọng nhất thế giới.

Theo nhà nhân khẩu học Ella Libanova, kể từ khi xung đột với Nga bùng phát, Ukraine đã mất khoảng 10 triệu người - bao gồm những người thiệt mạng, những người sống trong các vùng lãnh thổ bị kiểm soát, và hàng triệu người rời bỏ đất nước để đi lánh nạn.

Vốn đã trên đà suy giảm từ nhiều năm trước, tỉ lệ sinh của Ukraine nay đứng trước bờ vực sụp đổ hoàn toàn. "Đó là một thảm họa. Không quốc gia nào có thể tồn tại nếu thiếu con người" - bà Libanova thẳng thắn cảnh báo.

Tỉ lệ sinh ở mức báo động

Theo Đài CNN, tỉ lệ sinh của Ukraine hiện đã rơi xuống dưới mức 1 con/phụ nữ - thấp hơn đáng kể so với mức trung bình 1,4 của châu Âu và 1,6 của Mỹ.

Trên thực tế, ngay cả trước chiến tranh, việc một cặp vợ chồng trẻ sinh hơn hai con đã hiếm hoi. Giờ đây, giữa cảnh bất định kéo dài, ước mơ về một gia đình đông đủ càng trở nên xa vời.

Song song đó, kể từ năm 2022, khoảng 6 triệu người - phần lớn là phụ nữ và trẻ em - đã rời Ukraine và đăng ký tị nạn ở nước ngoài. Đa số họ vẫn chưa quay trở lại.

Các chuyên gia cảnh báo xung đột càng kéo dài, khả năng hồi hương càng suy giảm, khiến tình trạng "chảy máu chất xám" thêm trầm trọng.

Ngoài ra, về lâu dài, Ukraine sẽ cần một lực lượng lao động tay nghề cao để phục vụ công cuộc tái thiết. Nếu nguồn lực nội tại không đáp ứng đủ, việc phải phụ thuộc vào lao động ngoại quốc sẽ là một bài toán nan giải giữa bối cảnh an ninh bất ổn.

'Đất nước của góa phụ và trẻ mồ côi'

Đài CNN dẫn lời cô Iryna Ivanova, một công dân Ukraine, cho biết cô đã phát hiện mình mang thai không lâu sau khi chồng cô - một phi công F-16 ưu tú của Ukraine - hy sinh trong một cuộc chiến vào tháng 4-2025.

Theo ước tính của Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS) tại Mỹ, kể từ khi xung đột bùng nổ, số người Ukraine thiệt mạng dao động từ 100.000 - 140.000.

Tuổi trung bình của binh sĩ Ukraine rơi vào khoảng 43, nhiều người trong số họ đã lập gia đình và có con nhỏ, do đó đất nước ngày càng chứng kiến nhiều "góa phụ và trẻ mồ côi".

Số liệu chính thức cho thấy khoảng 59.000 trẻ em tại Ukraine hiện không còn cha mẹ ruột, phần lớn được chăm sóc trong các gia đình nhận nuôi.

Chiến tranh và hệ lụy sinh sản

Bác sĩ Valery Zukin - một trong những người tiên phong của ngành y học sinh sản tại Ukraine - nhận định chiến tranh đang để lại những hệ lụy rõ rệt đối với khả năng sinh sản. 

Theo bác sĩ, kể từ khi xung đột Nga - Ukaine nổ ra, tỉ lệ bất thường nhiễm sắc thể trong các phôi sẩy thai đã tăng mạnh.

Đồng quan điểm, bác sĩ Alla Baranenko ghi nhận tình trạng mãn kinh sớm đang trẻ hóa đáng báo động: 

“Căng thẳng kéo dài làm suy giảm cả chất lượng lẫn số lượng trứng. Chất lượng tinh trùng của nam giới, đặc biệt là những người trở về từ tiền tuyến, cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng".

Trong một cuộc trao đổi với CNN, một công dân Ukraine - cô Olena Bilozerska - kể rằng dù khó có con, cô và chồng vẫn chọn gác lại giấc mơ làm cha mẹ để cùng nhau bước ra tiền tuyến.

Dù họ đã lưu trữ được một phôi thai đông lạnh tại một phòng khám ở Kiev, cô vẫn không giấu được nỗi lo rằng phòng khám có thể trở thành mục tiêu của một cuộc không kích. 

Cô chia sẻ dù các bức tường của cơ sở y tế đã được gia cố để chống mảnh vỡ và sóng xung kích, chúng vẫn khó lòng chịu nổi một đòn đánh trực diện.