Trung Đông khói lửa, kịch bản chiến sự nào tiếp theo?

Sáng 28-2 (giờ địa phương), Israel phát động chiến dịch tấn công phủ đầu vào thủ đô Tehran và nhiều khu vực khác ở Iran. Cùng lúc, Mỹ tham chiến hỗ trợ Israel chống lại Iran.

Không lâu sau đó, Iran tuyên bố bắt đầu tấn công trả đũa bằng tên lửa nhắm vào Israel và các căn cứ quân sự của Mỹ tại Trung Đông. Những diễn biến leo thang liên tục cho thấy một trận chiến mới giữa Mỹ - Israel với Iran đã chính thức bùng nổ, đưa Trung Đông bước vào giai đoạn nguy hiểm nhất trong nhiều thập niên.

Mỹ - Israel cùng hiệp lực

Lầu Năm Góc thông báo các cuộc tấn công của Mỹ vào Iran được đặt tên là "Chiến dịch cơn thịnh nộ sử thi" (Operation Epic Fury), trong khi Israel gọi chiến dịch quân sự phối hợp với Mỹ là Tiếng gầm của sư tử (Operation Lion's Roar).

Chưa rõ quy mô cụ thể của các cuộc không kích từ trên không và trên biển của Mỹ nhưng Hãng tin Reuters dẫn thông tin từ các quan chức Washington cho biết chiến dịch dự kiến sẽ kéo dài nhiều ngày. 

Nguồn tin cho biết Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei không có mặt tại Tehran và đã được chuyển đến một địa điểm an toàn.

Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran - quốc gia có đa số dân theo Hồi giáo - trong tháng chay Ramadan. "Nhà nước Israel đã phát động cuộc tấn công phủ đầu nhằm vào Iran để loại bỏ các mối đe dọa đối với Nhà nước Israel", Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ông Israel Katz giải thích mục tiêu cuộc tấn công.

Một quan chức quốc phòng Israel tiết lộ chiến dịch đã được lên kế hoạch trong nhiều tháng, có sự phối hợp với Washington, và ngày phát động đã được quyết định từ vài tuần trước.

Trong thông điệp qua video đăng trên mạng xã hội cùng ngày, Tổng thống Donald Trump kêu gọi người dân Iran tìm nơi trú ẩn vì bom đạn sẽ rơi khắp nơi. Ông thậm chí thúc giục người dân Iran: "Khi chúng tôi hoàn tất, hãy giành lại chính quyền của các bạn. Nó sẽ thuộc về các bạn. Đây có lẽ là cơ hội duy nhất trong nhiều thế hệ". "Mục tiêu của chúng ta là bảo vệ người dân Mỹ bằng cách loại bỏ các mối đe dọa sắp xảy ra từ chế độ Iran", ông Trump nói thêm.

Tổng thống Trump khẳng định chiến dịch tấn công của Mỹ và Israel nhằm "phá hủy tên lửa và san bằng ngành công nghiệp sản xuất tên lửa" của Iran, đồng thời tiêu diệt hải quân của nước này.

Cáo buộc Iran đang nỗ lực xây dựng lại chương trình hạt nhân, phát triển tên lửa tầm xa đe dọa Mỹ và các nước khác, ông chủ Nhà Trắng tuyên bố "sẽ đảm bảo Iran không thể có được vũ khí hạt nhân".

Cuộc tấn công của hai đồng minh Mỹ, Israel vào Iran có thể làm tiêu tan hy vọng về một giải pháp ngoại giao cho vấn đề hạt nhân Iran. Tuyên bố của ông Trump đã cho thấy chương trình tên lửa đạn đạo của Iran là điểm nghẽn lớn trong đàm phán giữa Mỹ và Iran thời gian qua.

Đáp trả lại các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, ngay trong ngày 28-2, Iran đã tiến hành trả đũa nhắm vào các căn cứ của Mỹ ở Qatar, Bahrain, Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) và Kuwait. Theo báo Times of Israel, nhiều tiếng nổ lớn đã được ghi nhận tại một số nước trong khu vực.

Tại Israel, còi báo động vang khắp Israel vào khoảng 8h15 sáng 28-2 (theo giờ địa phương) - động thái mà quân đội nước này mô tả là cảnh báo chủ động để chuẩn bị cho khả năng tên lửa bay tới.

Quân đội Israel thông báo đóng cửa trường học và nơi làm việc, ngoại trừ các lĩnh vực thiết yếu. Israel đóng cửa không phận đối với các chuyến bay dân sự.

Các kịch bản chiến sự

Tuy nhiên, diễn biến cuộc xung đột này sẽ đi theo hướng nào vẫn còn là ẩn số lớn với nhiều kịch bản khác nhau.

Với Israel và Mỹ, một chiến dịch tấn công ngắn ngày có thể là phương án được mong đợi nhất.

Cuộc chiến 12 ngày hồi tháng 6-2025 đã bào mòn nghiêm trọng tiềm lực quân sự của cả Iran và Israel.

Ngay sau khi cuộc chiến 12 ngày kết thúc, Iran lập tức triển khai tái thiết. Tehran được cho là đã tiếp nhận linh kiện và nguyên liệu tên lửa từ Trung Quốc, đồng thời đào sâu thêm tổ hợp hạt nhân tại Núi Cuốc (Pickaxe Mountain) ở độ sâu 80 - 100m. Đây là độ sâu mà cả bom xuyên phá của Mỹ cũng không thể chạm đến.

Dù chưa thể phục hồi về mức trước chiến tranh, năng lực quân sự của Iran đã hồi phục đáng kể và đang hướng tới mục tiêu sở hữu 8.000 tên lửa đạn đạo, đủ để áp đảo lưới phòng không của Israel.

Còn với Israel, theo đánh giá của Viện RAND, nước này đứng trước cơ hội loại bỏ mối nguy Iran một lần và mãi mãi, vốn đang thu hẹp lại từng tháng. Năm 2026 là năm bầu cử và đây là cuộc bầu cử sống còn với Thủ tướng Benjamin Netanyahu.

Do đó, động thái phối hợp với Mỹ tấn công Iran cho thấy chính quyền Netanyahu muốn vừa củng cố các đồng minh cực hữu trong nội bộ nước này - những người luôn phản đối thỏa thuận ngừng bắn với Tehran, vừa tạo cho cử tri cảm giác tin tưởng về lời hứa bảo đảm an ninh.

Song điều này cũng có nghĩa ông Netanyahu không được phép để chiến sự kéo dài. Càng kéo dài, thiệt hại kinh tế càng lớn, nguy hiểm với người dân Israel càng tăng thì sự ủng hộ dành cho ông càng giảm.

Tổng thống Trump cũng đã thể hiện rõ sự ưa thích các chiến dịch quân sự chớp nhoáng. Bản thân ông không muốn sa lầy vào xung đột nước ngoài trong bối cảnh đang vướng nhiều trở ngại nội bộ. Phán quyết gần đây của Tòa án Tối cao Mỹ về vấn đề thuế quan đã giáng một đòn đau vào quyền lực của ông trước Quốc hội.

Trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ cũng đang đến gần, việc sa lầy tại một chiến trường xa xôi không phải điều lý tưởng cho cả ông Trump và Đảng Cộng hòa.

Ngược lại, Tehran có lý do để muốn kéo dài cuộc chiến. 

Thứ nhất, xung đột càng lâu sẽ càng giúp khoét sâu những mâu thuẫn vốn có trong xã hội Israel và Mỹ, khiến chính quyền đối phương suy yếu từ bên trong. 

Thứ hai, chiến sự càng dài, Iran càng có thêm thời gian tái thiết lực lượng. Từ trước khi tiếng súng nổ, Lực lượng vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) từng lập luận rằng Israel sẽ không thể trụ được trong một cuộc chiến kéo dài và tốn kém hơn.

Hơn nữa, Iran vẫn nắm trong tay con bài quan trọng là mạng lưới các lực lượng ủy nhiệm. Dù mất khoảng 4.000 binh sĩ trong cuộc xung đột với Israel hồi năm 2024, Hezbollah vẫn là đồng minh mạnh mẽ nhất, nắm trong tay hàng chục nghìn tay súng và tên lửa.

Lực lượng Houthi tại Yemen có thể sẽ tiếp tục quấy rối tuyến hàng hải Biển Đỏ và tấn công Israel. Hamas tại Gaza hay các nhóm dân quân thân Iran tại Iraq cũng có thể tham chiến. Israel và các căn cứ quân sự Mỹ trong khu vực có thể một lần nữa đứng trước nguy cơ bị bao vây, tấn công từ nhiều hướng.

Đáng chú ý, nếu bị dồn vào đường cùng, Tehran hoàn toàn có thể kích hoạt những kịch bản cực đoan như phong tỏa eo biển Hormuz và Biển Đỏ, trực tiếp làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo nhà phân tích Madeline Stahle thuộc Viện Quốc tế vùng Vịnh, nếu đối mặt với cuộc tấn công đe dọa sự tồn vong của chế độ, "Tehran sẽ không còn lý do gì để kiềm chế".