TP.HCM nhìn từ sông Sài Gòn: Những cuộc đời 'ký gửi' ven kênh

Đối lập với những tòa cao ốc chọc trời kiêu hãnh bên sông Sài Gòn (TP.HCM) là những xóm nhỏ chênh vênh, nơi những 'phận đời ký gửi' đang từng ngày bám trụ bên dòng nước.

Trong ánh sáng lung linh của những khối kính và bê tông chọc trời phía trung tâm TP.HCM, sông Sài Gòn hiện lên như một dải lụa phồn vinh. Thế nhưng, chỉ cần xuôi dòng về phía Kênh Đôi, Kênh Tẻ, bức tranh đô thị ấy bỗng nhiên "đứt gãy".

Ở đây, những biểu tượng của sự hiện đại phố thị TP.HCM nhường chỗ cho hàng ngàn căn nhà tôn cũ kỹ, chông chênh trên mặt nước.

Lách qua con hẻm nhỏ chưa đầy 1 mét trên đường Tôn Thất Thuyết (phường Khánh Hội, TP.HCM), chúng tôi gặp bà Nguyễn Thị Hường (62 tuổi). Bà là một trong những người đã "ký thác" cuộc đời mình bên dòng nước đen gần nửa đời người.

Căn nhà chừng 35 m² dựng trên những trụ gỗ cũ kỹ, bước chân mạnh một chút là sàn lại rung rinh. "Nó yếu lắm rồi", bà Hường nói. Mỗi khi ghe tàu chạy ngang làm sóng dội vào chân cột, cả căn nhà lại lắc lư theo nhịp nước. 

30 năm ở đây cũng là từng ấy năm vợ chồng bà Hường xoay xở với con nước. Ngôi nhà đã 3 lần được kê kích, nâng nền. Mỗi lần cao thêm một chút, cộng lại đã hơn 1 m.

Rời những xóm nhà chồ chênh vênh theo nhịp sóng Kênh Đôi, chúng tôi tiếp tục ngược về phía bắc, tìm đến rạch Xuyên Tâm (phường Thạnh Mỹ Tây, TP.HCM). Ở đoạn rạch này, dòng nước đặc quánh, bị bó chặt giữa rác thải và những dãy nhà ken dày hai bờ.

Trong con hẻm nhỏ dẫn ra mép rạch, câu chuyện mưu sinh lại mở ra theo cách khác. Nhà cửa không chỉ vươn dần ra mặt nước mà còn chồng lớp, móc nối vào nhau thành những lối đi ngoằn ngoèo. Ánh nắng khó len qua mái tôn chắp vá, để lại bên dưới một không gian ẩm thấp và tối sẫm gần như quanh năm.

Men theo lối đi hẹp giữa những dãy nhà lợp tôn sẫm màu ở con hẻm Võ Duy Ninh (phường Thạnh Mỹ Tây, TP.HCM), chúng tôi dừng lại trước một căn phòng nhỏ chưa đầy 8 m². Chừng ấy diện tích là nơi ăn ở, sinh hoạt hằng ngày của ông Đặng Hoài Thanh Phong (50 tuổi).

Hơn 30 năm trước, căn nhà siêu nhỏ này từng là tổ ấm của gia đình ông. Ông Phong nhớ lại những ngày cha mẹ còn sống, cả gia đình 3 người cùng ở trong không gian chưa đầy bằng một khoang thang máy cao ốc. Theo thời gian, cha mẹ của ông lần lượt qua đời, người đàn ông ngũ tuần vẫn tiêp tục ở bên dòng rạch ô nhiễm.

Giờ đây, một mình ông Phong tiếp tục "ký gửi" cuộc đời trong căn nhà gỗ chắp vá. Diện tích vừa đủ đặt một chỗ ngả lưng và vài vật dụng sinh hoạt tối giản, nhưng lại chứa đựng cả một bầu trời ký ức với gia đình.

Bước vào những lối đi lắt léo gần nơi ở của ông Phong, chúng tôi không khỏi rùng mình khi dưới chân chỉ là những tấm bìa mỏng manh hay những mảnh la phông mục nát được chắp vá tạm bợ.

Trong khi chúng tôi phải dò dẫm từng bước vì sợ cấu trúc chông chênh ấy đổ sập xuống dòng nước đen, người dân nơi đây lại bước đi đầy dạn dĩ. Có lẽ lâu dần, hiểm nguy đều trở thành điều quen thuộc. 

Tuy nhiên, gần đây diện mạo của các dòng kênh "chết" tại TP.HCM đang có một cuộc đại thay đổi. Hàng ngàn hộ dân từng sống ven kênh suốt nhiều thập kỷ qua bắt đầu tháo dỡ những mái tôn rỉ sét để bàn giao mặt bằng.