TP.HCM chọn 5 ngành dịch vụ động lực để vươn tầm quốc tế

TP.HCM vừa thông qua đề án phát triển các ngành dịch vụ cao cấp, hiện đại nhằm nâng tỉ trọng dịch vụ lên 60 - 65% vào năm 2030 và 70 - 75% vào năm 2040, hướng tới vai trò trung tâm dịch vụ tầm khu vực và quốc tế.

Ông Bùi Tá Hoàng Vũ - Giám đốc Sở Công Thương TP.HCM - chia sẻ về "Đề án xây dựng TP trở thành trung tâm dịch vụ lớn của cả nước và khu vực với các ngành dịch vụ cao cấp, hiện đại, có giá trị gia tăng cao", trong vai trò Phó thường trực Tổ công tác xây dựng đề án. Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Vũ nói:

Với đề án này, TP.HCM sẽ chuyển từ đầu tư dàn trải 9 ngành sang tập trung nguồn lực cho 5 ngành dịch vụ động lực. Bởi, chỉ khi đầu tư có trọng điểm, TP mới có thể cải thiện nhanh và hiệu quả, qua đó xác định rõ vai trò trung tâm dịch vụ trong tương lai.

Mô hình liên kết ngành dịch vụ tại TP.HCM: trọng tâm "5 + 1"

* Vậy tại sao lúc này TP lại cần một đề án riêng biệt và quy mô?

- Trong các nhiệm kỳ trước, TP.HCM đã xác định xây dựng 4 ngành công nghiệp trọng yếu và 9 nhóm ngành dịch vụ để ưu tiên phát triển. Cách làm đó mang lại kết quả tích cực, đưa tỉ trọng dịch vụ từ khoảng 40% GRDP lên hơn 64% GRDP trước khi sắp xếp đơn vị hành chính.

Tuy vậy, thực trạng phát triển dịch vụ vẫn còn nhiều hạn chế và thách thức khi quá trình chuyển dịch các ngành dịch vụ có giá trị cao còn chậm so với khu vực và các đối chuẩn quốc tế. Cơ sở hạ tầng phục vụ các ngành dịch vụ chủ yếu của TP còn thiếu đồng bộ, chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển.

Các ngành dịch vụ còn hoạt động theo hình thức truyền thống, thiếu ứng dụng về công nghệ, năng lực cạnh tranh trong ngành dịch vụ còn hạn chế. Thiếu các chính sách đặc thù phát triển cho ngành dịch vụ và sự phát triển không đồng đều ngành dịch vụ giữa các khu vực sau sáp nhập. Sự chênh lệch này có thể làm suy giảm tính cộng hưởng và kìm hãm hình thành một cấu trúc dịch vụ đồng bộ.

Đây chính là động lực để TP phải có một chiến lược tái cấu trúc dịch vụ mang tính đột phá, nhằm biến tiềm năng thành lợi thế cạnh tranh thực sự trong giai đoạn tới.

Trong bối cảnh đó, nghị quyết 31 và nghị quyết 24 của Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu mới: TP.HCM phải trở thành trung tâm dịch vụ lớn của cả nước và khu vực, đáp ứng 3 tiêu chí then chốt là quy mô lớn, giá trị gia tăng cao, tính hiện đại, cao cấp.

* Điểm khác biệt lớn nhất về mặt chiến lược trong đề án này so với trước đây là gì, thưa ông?

- Trước đây, chúng ta xác định nhiều nhóm ngành ưu tiên nhưng nguồn lực bị phân tán, khó tạo ra các "cú hích" đủ mạnh. Hiện nay, con số đóng góp của khối dịch vụ (sau sáp nhập) chỉ có 51% GRDP. Trong khi các "Mega City" siêu đô thị có quy mô dân số lớn của khu vực thì dịch vụ chiếm tỉ trọng GRDP khá lớn, phải từ 70% trở lên.

Với đề án này, TP cần lựa chọn mô hình phát triển tổng thể hệ sinh thái dịch vụ với trọng tâm "5 + 1" để dẫn dắt phát triển dịch vụ. Cụ thể, "+1" là Trung tâm Tài chính quốc tế TP.HCM, được xác định là hạt nhân có sức lan tỏa lớn nhất, đóng vai trò thu hút dòng vốn, nhân lực chất lượng cao và các dịch vụ tài chính - công nghệ toàn cầu. 

Bao quanh hạt nhân này là 5 trung tâm dịch vụ động lực gồm: hàng hải và logistics; thông tin - truyền thông, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; du lịch; y tế; giáo dục và đào tạo. Mô hình trọng tâm "5+1" không chỉ tạo nên một hệ sinh thái phát triển toàn diện mà còn định hình một đô thị lý tưởng để "làm việc, sống và giải trí" tại TP.HCM.

Việc xác định ngành ưu tiên chiến lược tập trung mô hình "5 + 1" là một quan điểm lớn của TP để thực hiện quy hoạch về đất đai, không gian kinh tế, hướng lái đầu tư, đòn bẩy kích cầu. Đó còn là giúp TP tập trung đầu tư hạ tầng, thể chế và nhân lực cho các lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng cao, thay vì "dàn hàng ngang" như trước đây. Đây là điểm then chốt để dịch vụ không chỉ tăng về lượng mà còn bứt phá về chất.

* Đề án đặt TP.HCM trong mối liên kết chặt chẽ với khu vực Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây. Có ý kiến lo ngại điều này sẽ làm "loãng" vai trò trung tâm của TP?

- Tôi cho rằng lo ngại này chưa đúng với tinh thần của đề án. Liên kết vùng không phải là chia sẻ vai trò trung tâm, mà là mở rộng không gian phát triển để TP làm tốt hơn vai trò trung tâm của mình.

Theo định hướng tại đề án, sau sắp xếp, TP.HCM từ quy hoạch đô thị đa trung tâm (với nội thành và những đô thị vệ tinh xung quanh) sẽ được nâng tầm nhìn với quy hoạch 3 cực động lực phát triển chiến lược. 

Trên cơ sở khai thác thế mạnh đặc thù và tối ưu hóa tiềm năng liên kết các ngành dịch vụ, định hướng phát triển không gian dịch vụ TP.HCM mới được xác định theo 3 khu vực, khu vực trung tâm TP.HCM được xác định là hạt nhân chiến lược trong mô hình dịch vụ trọng tâm "5+1" - đây là khu vực tập trung các dịch vụ chiến lược, đóng vai trò dẫn dắt tăng trưởng khu vực dịch vụ của TP. 

Khu vực Bình Dương (cũ) là "lõi" công nghiệp - sản xuất, thì các dịch vụ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, R&D, tài chính, logistics chất lượng cao tại TP.HCM sẽ phục vụ trực tiếp cho lõi này.

Với Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ), đề án xác định rõ vai trò trung tâm cảng biển, logistics và du lịch biển - nghỉ dưỡng. Khi các dự án hạ tầng kết nối chiến lược như cao tốc, và đặc biệt là tuyến kết nối qua Cần Giờ - Vũng Tàu được hình thành, không gian du lịch - dịch vụ sẽ được mở rộng theo chiều đa trung tâm. 

Điều này cho phép phát triển các loại hình du lịch y tế, nghỉ dưỡng cao cấp, logistics biển mà quỹ đất và không gian của TP.HCM hiện hữu khó đáp ứng. Không gian mới của TP.HCM hiện đang tích hợp, hội tụ đủ của du lịch biển với du lịch gắn với đô thị, du lịch sinh thái, du lịch văn hóa - lịch sử. Liên kết vùng ở đây không còn là Bà Rịa - Vũng Tàu, Bình Dương nữa, thay vào đó phải liên kết vùng miền Đông Nam Bộ, Tây Nam Bộ, Tây Nguyên.

Sự cộng hưởng này giúp hình thành một cấu trúc dịch vụ đa tầng, đa cực, tận dụng tốt hơn lợi thế của toàn vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

KPI là những con số biết nói

* Để những định hướng trên giấy thành hiện thực trong 5 - 10 năm tới, đâu là những "nút thắt" TP cần tháo gỡ ngay, thưa ông?

- Đề án xác lập 7 nhóm giải pháp đồng bộ, từ thể chế, hạ tầng, nguồn nhân lực, nguồn vốn, truyền thông và quảng bá, đến khoa học công nghệ và liên kết vùng. Tuy nhiên, theo tôi, có 4 "nút thắt" lớn cần ưu tiên tháo gỡ.

Thứ nhất là quy hoạch. TP.HCM đang hướng tới tích hợp quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội với quy hoạch đô thị thành một chỉnh thể thống nhất, dự kiến hoàn thành trong giai đoạn 2026 sẽ hoàn thành. Khi đó, các trung tâm dịch vụ sẽ có không gian phát triển rõ ràng, gắn với hạ tầng giao thông, logistics và đô thị phù hợp.

Thứ hai là đầu tư hạ tầng giao thông kết nối và hạ tầng công nghệ thông tin, nền tảng để thúc đẩy.

Thứ ba là cơ chế. TP cần tận dụng tối đa các nghị quyết của Quốc hội về cơ chế đặc thù để tạo môi trường đầu tư thông thoáng hơn, đặc biệt trong các lĩnh vực tài chính, viễn thông, kinh tế số, start-up và đổi mới sáng tạo... Đây là điều kiện tiên quyết để thu hút các tập đoàn dịch vụ lớn và các dòng vốn chiến lược.

Phải ưu tiên đầu tư vào các lĩnh vực logistics, phải giảm chi phí logistics. Hiện nay, chi phí logistics của TP.HCM vẫn ở mức khá lớn, chiếm 19 - 20% GRDP, cao hơn nhiều so với các trung tâm dịch vụ lớn trong khu vực. Nếu không kéo giảm được chi phí này, rất khó nâng cao sức cạnh tranh của dịch vụ, nhất là trong các lĩnh vực logistics, thương mại quốc tế và sản xuất - dịch vụ tích hợp.

Với nguồn nhân lực, đề án đặt mục tiêu không chỉ là "đủ người làm", mà là đủ người quản lý, vận hành và sáng tạo trong các chuỗi dịch vụ giá trị cao.

* Thước đo cuối cùng cho sự thành công của đề án này là gì?

- Chúng tôi xác định rất rõ các chỉ số KPI. Muốn xem đề án này thành công không thì các chỉ số này phải đạt, tức là tỉ trọng đóng góp của các nhóm ngành dịch vụ mũi nhọn trong GRDP là thước đo của đề án.

Trước hết, tốc độ tăng trưởng ngành dịch vụ phải đạt khoảng 12 - 14% mỗi năm trong các giai đoạn cao điểm. Về cơ cấu, tỉ trọng đóng góp của dịch vụ vào GRDP TP phải đạt 60 - 65% vào năm 2030 và hướng tới 70 - 75% vào năm 2040. Các chỉ tiêu này cho thấy TP.HCM đang hướng tới mô hình đô thị dịch vụ hiện đại, tương đồng với xu hướng phát triển của nhiều đô thị lớn trên thế giới.

Quan trọng hơn, thành công của đề án còn được đo bằng chất lượng tăng trưởng: năng suất dịch vụ cao hơn, giá trị gia tăng lớn hơn và khả năng cạnh tranh bền vững hơn cho TP.HCM trong dài hạn.