Thu phí 2 triệu USD/tàu qua eo Hormuz: “Luật chơi” mới lộ diện?

Tài chính

"Luật chơi" mới tại yết hầu năng lượng thế giới

Theo Fox News, Iran được cho là đang áp dụng mức thu phí lên tới 2 triệu USD đối với một số tàu chở dầu để được phép đi qua eo biển Hormuz, động thái siết chặt quyền kiểm soát tại một trong những tuyến hàng hải quan trọng bậc nhất hành tinh, đánh trúng vào tâm lý lo ngại của giới đầu tư toàn cầu.

Nghị sĩ Iran Alaeddin Boroujerdi xuất hiện trên truyền hình nhà nước và gọi khoản phí khổng lồ này là một "cơ chế chủ quyền mới". 

Dù vậy, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian khẳng định tuyến đường này vẫn mở cửa đối với các quốc gia không vi phạm lãnh thổ. Theo dữ liệu từ Lloyd’s List, một hành lang hàng hải "an toàn" trên thực tế đã được thiết lập, nhưng cái giá phải trả là vô cùng đắt đỏ.

Các quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ hay Malaysia đang phải tích cực đàm phán để đảm bảo lưu thông.

Thực tế trên biển lại vô cùng ảm đạm và căng thẳng. Hãng phân tích hàng hải Windward AI ghi nhận lưu lượng qua eo Hormuz đang "gần như sụp đổ". Chỉ có vỏn vẹn 16 lượt tàu được ghi nhận đi qua khu vực này trong 7 ngày gần nhất, buộc nhiều tàu phải đi vòng và làm suy giảm nghiêm trọng lượng năng lượng xuất khẩu.

Cú sốc kép đánh gục niềm tin "quá lớn để thất bại"

Trong nhiều thập kỷ, an ninh của eo biển Hormuz gần như là điều hiển nhiên đối với du khách, giới dầu khí và cả các trung tâm tài chính lớn. Tuyến đường này quan trọng đến mức Hải quân Mỹ đã duy trì hiện diện quân sự thường trực suốt từ năm 1949 để đảm bảo dòng chảy thương mại không bị đứt gãy.

Theo The Guardian, giới phân tích quân sự từ lâu đã lo ngại về các điểm nghẽn thương mại, nhưng ít ai tin Hormuz có thể bị đóng. Người ta từng tin rằng nút thắt này "quá quan trọng nên sẽ không bao giờ bị đóng". Nhưng với chiều rộng nơi hẹp nhất chỉ khoảng 35 dặm (khoảng 56,3km), eo biển này hóa ra lại "đủ nhỏ" để bị bóp nghẹt hoàn toàn.

Hệ lụy kinh tế đang lan rộng với tốc độ chóng mặt trên bình diện toàn cầu. Chỉ riêng trong ngày 23/3, thị trường đã "bốc hơi" 11 triệu thùng dầu. Theo các chuyên gia, quy mô thiệt hại này tương đương với hơn 2 cú sốc dầu mỏ lớn trong lịch sử cộng lại.

Thị trường khí đốt cũng chịu đòn giáng không kém. Tiến sĩ Fatih Birol, Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), cho biết nguồn cung khí đốt đã sụt giảm khoảng 140 tỷ mét khối (BCM). Mức độ thiệt hại này gần gấp đôi so với mức 75 BCM từng bị mất sau khi nguồn cung từ Nga sang châu Âu bị gián đoạn.

Ông Birol cảnh báo cuộc khủng hoảng đang đánh thẳng vào các "huyết mạch" cốt lõi khác của nền kinh tế. Các ngành công nghiệp phụ thuộc nhiều vào năng lượng như hóa dầu và phân bón đang đối mặt với hệ lụy kéo dài, đe dọa đẩy chi phí sản xuất nông nghiệp và công nghiệp lên mức không tưởng.

Chuỗi cung ứng bấp bênh và bài toán cho nhà đầu tư

Việc Hormuz bị tắc nghẽn phơi bày một thực tế khắc nghiệt, đó là nền kinh tế toàn cầu đang phụ thuộc quá lớn vào một vài điểm địa lý dễ tổn thương. Trước đây, đại dịch từng làm tắc nghẽn cảng biển, hạn hán làm đình trệ kênh đào Panama, và nay là sự tê liệt của yết hầu năng lượng Hormuz.

Theo S&P Global, đợt gián đoạn kéo dài gần 3 tuần qua là nghiêm trọng nhất kể từ khi Trung Đông trở thành trung tâm dầu mỏ toàn cầu vào năm 1940. Hiện có hơn 480 tàu chở dầu đang mắc kẹt bên trong Vịnh Ba Tư, trong khi hơn 300 tàu khác phải nằm chờ trong vô vọng ở phía bên kia.

Eo biển này vốn gánh vác việc vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương gần 20% nguồn cung toàn cầu cùng lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Sự đình trệ tại đây đã khiến chi phí vận tải và phí bảo hiểm tăng vọt, bào mòn trực tiếp vào biên lợi nhuận của các doanh nghiệp logistics và sản xuất.

Giờ đây, các quốc gia vùng Vịnh không chỉ xuất khẩu dầu mà còn cung cấp khí tự nhiên thiết yếu cho việc sưởi ấm và sản xuất điện toàn cầu. Như một chuyên gia tại Đại học Rice nhận định, bất cứ thứ gì đi qua eo biển này đều tác động trực tiếp đến mọi nền kinh tế trên hành tinh, không chừa một ai.