Thắp sáng trí tuệ Việt trên UAV

Nhiều thiết bị UAV do doanh nghiệp Việt sản xuất có tính năng không hề kém cạnh trình độ thế giới, thậm chí vượt trội. Tất cả bắt đầu từ khát vọng. Có người từ làm "cu lơ xe" nhưng toàn tâm đến với UAV và bước đầu thành công.

Những chiếc drone bay cứu trợ, cứu hộ trong những đợt bão lũ vừa qua đã cho thấy tiềm năng ứng dụng vô cùng rộng lớn của drone nói riêng, UAV nói chung trong tương lai.

Drone make in VietNam

Thái Nguyên đầu tháng 10-2025 chìm trong cơn lũ lịch sử. Nước sông dâng cao, nhiều xã bị cô lập, xe cứu hộ không thể tiếp cận. Những chiếc drone do Viettel Post tự nghiên cứu và phát triển lần đầu tiên được đưa vào nhiệm vụ cứu trợ khẩn cấp, đã thực sự trở thành cầu nối duy nhất giữa trung tâm cứu trợ và người dân vùng ngập.

Drone trở thành "đôi cánh cứu sinh" đảm nhiệm hai nhiệm vụ sống còn: vận chuyển nhu yếu phẩm và dẫn đường cho thuyền cứu hộ. Thực tế, drone đã xác định tọa độ an toàn giúp lực lượng tại chỗ tiếp cận chính xác từng điểm cần ứng cứu.

Với tải trọng tối đa 50kg, tầm bay 5km, độ cao 100m và sai số chỉ 10cm, những chiếc drone hoạt động liên tục suốt ngày đêm giữa mưa gió dữ dội. Chỉ trong hai ngày 8 và 9-10, Viettel Post đã thực hiện hơn 200 lượt vận chuyển và 30 lượt dẫn đường...

Không chỉ drone dân dụng, Viettel còn sản xuất những sản phẩm UAV trinh sát, UAV đa năng tầm xa và UAV cảm tử. Chẳng hạn, mẫu UAV cảm tử VU-C2 được trang bị đầu đạn, camera cảm biến, tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), có khả năng tự tìm kiếm, phát hiện và khóa mục tiêu tự động hoàn toàn, tấn công mục tiêu khi có lệnh của người chỉ huy. Mẫu này đạt tốc độ tấn công mục tiêu tối đa lên đến hơn 130km/h.

Trung tướng Tào Đức Thắng, Chủ tịch Viettel, chia sẻ: "Viettel bắt đầu chú trọng phát triển UAV cho hệ sinh thái kinh tế tầm thấp, coi đây là bước đi chiến lược hướng tới một hệ sinh thái hoàn chỉnh, linh hoạt và đa nhiệm, với mục tiêu mở rộng từ UAV sang các thiết bị bay chuyên dụng phục vụ dân sự như cứu hộ, logistics và quốc phòng".

Trong khi đó, drone Hera của Công ty RtR của TS Lương Việt Quốc lại có khả năng gập gọn, mang tải trọng 15kg, bay 56 phút khi không tải và phạm vi hoạt động 11km, vượt trội so với nhiều đối thủ cùng kích thước.

Sản phẩm đã được cấp bằng sáng chế tại Mỹ, Úc và vượt qua các bài kiểm tra khắt khe để được chấp nhận đưa vào sử dụng bởi Phòng thí nghiệm quốc gia Los Alamos (Mỹ) và lực lượng cảnh sát Mỹ, Hà Lan.

Không chỉ tạo những sản phẩm ấn tượng, nhiều công ty Việt còn nhanh chóng ký được những hợp đồng xuất khẩu khủng với nước ngoài.

"Cu lơ xe" làm drone

Tìm gặp "cha đẻ" của chiếc drone Vatomus, anh Trần Anh Tuấn (nhà sáng lập Saolatek) chỉ vào sản phẩm mới đưa về Việt Nam sau lần dự triển lãm Xponential 2025 ở một trong những trung tâm kinh tế năng lượng - hàng không vũ trụ của nước Mỹ là Houston.

Nhiều chuyên gia dự Xponential đã tò mò trước chiếc drone được mang từ Việt Nam sang. Khi đó, Vatomus xuất hiện với thiết kế khác biệt, từ sự bất đối xứng, có thể gấp gọn (cánh, khung) theo phương thẳng đứng trong vòng chưa đầy 5 giây...

Gặp anh Tuấn, câu chuyện đầu tiên anh kể lại là chặng đường làm "cu lơ xe" phụ cha rong ruổi trên những chuyến xe khách xuyên tỉnh. Tuổi thơ của Tuấn gắn với nhịp thắng gấp, tiếng máy nổ, việc học cách quan sát đường, lặng lẽ sửa những thứ nhỏ... Rồi một tai nạn giao thông suýt cướp đi mạng sống đã khiến anh giật mình.

Rời quê vào TP.HCM, theo học cơ khí tại Trường ĐH Bách khoa, Tuấn từng khởi nghiệp diễn đàn ô tô cũ và thất bại. Trải qua nhiều dự án khác nhau, năm 2022, Saolatek ra đời lặng lẽ. 

Chọn drone vì nó giải được nhiều việc cùng lúc. Đó còn là sự trăn trở bối cảnh thị trường drone Việt Nam khi đó còn mới manh nha, phân mảnh và phụ thuộc nặng vào nhập khẩu.

Tại tòa nhà 3 tầng của Vườn ươm doanh nghiệp Khu công nghệ cao TP.HCM, nơi Công ty TNHH Saolatek đặt "đại bản doanh", mỗi tầng là khu làm việc của một bộ phận gồm nghiên cứu và phát triển, sáng chế, cơ khí, AI... Ngay tầng trệt, các sản phẩm, máy móc chật kín từ sân vào nhà.

Trên thị trường có vô số nhà cung cấp linh kiện cánh quạt cho drone, lắp vào là sử dụng được ngay nhưng không làm hài lòng Tuấn. Anh muốn nhiều hơn, ngoài đảm bảo độ ổn định khi bay, lực nâng tốt thì khi dừng, hệ thống cánh quạt này phải được thu gọn, sắp xếp lớp lang.

Đứng kiểm tra chiếc drone vừa được mang về từ triển lãm, Huỳnh Thanh Hiếu - kỹ sư phụ trách cơ khí của Saolatek - cho biết phần lớn các chi tiết cơ khí đều được các kỹ sư trẻ của công ty mày mò, thức trắng đêm chế tạo để mang lại tính ưu việt.

Trong số những gì Saolatek làm được, Hiếu nhắc nhiều đến một chi tiết nhỏ nhưng mang ý nghĩa lớn là cơ chế gấp cánh.

Một chiếc drone thường mất 20 giây để triển khai hoặc thu gọn. Với các drone của Saolatek, thời gian cần chỉ 5 giây. Khi mở hoàn toàn, thiết bị có chiều dài 85cm, rộng 59cm, nhưng khi gập lại chỉ còn 32×28cm. Trọng lượng thân chỉ khoảng 4,2kg (6,9kg khi lắp pin) cho thấy cấu trúc được tối ưu nhằm cân bằng giữa sức tải, thời gian bay và hiệu quả năng lượng.

Tuấn cho biết anh nỗ lực không phải để gây sốc kỹ thuật, mà để giải quyết bài toán rất thực tế trong nhiệm vụ chuyên dụng: triển khai nhanh, giảm rủi ro, giá thành thấp nhưng hiệu năng cao.

Hiện Saolatek đã làm chủ, nội địa hóa được khoảng 50 - 60% trên tổng nguyên liệu đầu vào để sản xuất. Cùng một dòng drone công nghiệp, cùng hiệu năng, Vatomus tự tin có giá thành thấp hơn khoảng 20 - 30%.

"Vận động trưởng thôn xây sân bóng"

Thời điểm bắt đầu quá trình làm drone, Trần Anh Tuấn cùng một số bạn hữu nhìn ra điểm nghẽn đầy trăn trở: nhiều dự án drone của Việt Nam thất bại không phải vì kỹ thuật yếu, mà vì khó trong không gian thử nghiệm, khó về thị trường, không có liên kết doanh nghiệp, viện trường, quản lý.

"Không thể đòi hỏi cầu thủ giỏi nếu cả làng không có nổi một sân bóng", Tuấn ví von. Anh cùng bạn bắt đầu... đi thuyết phục. Họ đi các diễn đàn công nghệ, gặp đủ các cấp để nói về tiềm năng của drone và cơ hội của "kinh tế tầm thấp", một khái niệm còn rất mới ở Việt Nam. Anh kể rằng có lúc cảm giác như người yêu bóng đá "đi gõ cửa từng nhà, thuyết phục trưởng thôn rằng muốn có đội bóng, phải có sân bóng trước".

Từ những nỗ lực đó, Mạng lưới Hàng không vũ trụ và Thiết bị bay không người lái (AUVN VN), rồi sau là Liên minh Kinh tế tầm thấp (LAEP) dần hình thành giúp kết nối doanh nghiệp, viện nghiên cứu, start-up, cơ quan quản lý.

Ông Trương Gia Bình - Chủ tịch Tập đoàn FPT - bày tỏ sự cảm kích trước những nỗ lực, tâm huyết mà Trần Anh Tuấn và nhóm bạn đồng sáng lập Liên minh Kinh tế tầm thấp đã làm. Ông cho rằng Việt Nam có cơ hội lớn trong sản xuất UAV để xuất khẩu toàn cầu. Nhưng rào cản lớn hiện nay là thể chế.

Việt Nam "trống vắng hoàn toàn" quy định kinh doanh loại hình này, cũng như quy định hợp tác kinh doanh với nhà đầu tư nước ngoài. Doanh nghiệp gặp khó khi còn thiếu nhiều quy chuẩn quy phạm về chứng chỉ, xuất xứ, giấy phép, điều kiện kinh doanh, hay cơ chế áp dụng thử nghiệm (sandbox).

Anh Tuấn hiểu rõ việc: "Saolatek không thể lớn nếu xung quanh nó là sa mạc. Chỉ khi có khu rừng, tức hệ sinh thái thì những cây nhỏ mới có cơ hội vươn lên". Drone của Saolatek chưa đủ lớn để thay đổi thị trường. Nhưng hành trình của Trần Anh Tuấn cho thấy một điều quan trọng hơn: làm công nghệ ở Việt Nam không chỉ cần sản phẩm, mà cần có những người đi "mở lối".