Tăng trưởng hai con số để thay đổi vị thế quốc gia

Trên thế giới chỉ có 34 trong số 142 nền kinh tế vượt qua bẫy thu nhập trung bình để trở thành nước thu nhập cao. Do đó tăng trưởng hai con số không chỉ là mục tiêu chính trị, mà còn là công cụ để thay đổi vị thế quốc gia.

Ông Nguyễn Đức Hiển - Phó Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương - nhận định như vậy trong cuộc trao đổi đầu xuân với Tuổi Trẻ về mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026 - 2030.

Xác lập mô hình tăng trưởng mới

* Thưa ông, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương là cơ quan được Ban Chấp hành Trung ương giao chủ trì xây dựng đề án về tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026 - 2030. Ông có thể chia sẻ những điểm nhấn quan trọng của đề án?

- Đảng ta đã đặt hai mục tiêu chiến lược phát triển đất nước: đến năm 2030, nước ta sẽ trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; và đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Để đạt được các mục tiêu đó, yêu cầu tăng trưởng cao, liên tục và duy trì trong thời gian dài là rất cấp bách.

Xuất phát từ thực tiễn này, Bộ Chính trị đã giao Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương chủ trì xây dựng đề án về "Các giải pháp chiến lược thúc đẩy tăng trưởng hai con số gắn với xác lập mô hình tăng trưởng", trình Ban Chấp hành Trung ương ban hành nghị quyết ngay từ đầu nhiệm kỳ khóa XIV.

Điểm nhấn của đề án là hệ thống các giải pháp đồng bộ, đột phá, khả thi trên cơ sở tính toán kỹ lưỡng các kịch bản, cân đối tổng thể các nguồn lực của nền kinh tế, hệ thống các điều kiện cần và đủ để đạt được mục tiêu tăng trưởng đề ra.

Đi kèm với đó là chương trình hành động với các đề án, dự án cụ thể trên tất cả các lĩnh vực để đảm bảo nghị quyết khi ban hành đi vào cuộc sống theo đúng tinh thần chuyển quyết tâm chính trị thành hành động thực chất. Hệ thống các giải pháp dựa trên các quan điểm cốt lõi và xuyên suốt sau: tăng trưởng cao nhưng phải trên phương châm "phát triển để ổn định, ổn định để phát triển" gắn với xác lập mô hình tăng trưởng mới.

Coi đột phá về cải cách thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đầy đủ, hiện đại, đồng bộ, hội nhập sâu rộng và hiệu lực thực thi cao là nguồn lực, động lực, lợi thế cạnh tranh trong thúc đẩy tăng trưởng.

Chuyển đổi mạnh mẽ mô hình tăng trưởng để nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực với đầu tư là động lực then chốt; khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực cốt lõi của tăng trưởng dài hạn, tạo ra sức sản xuất mới, phương thức, mô hình sản xuất kinh doanh mới; phát triển thị trường trong nước, tiêu dùng nội địa phải là trụ cột tăng trưởng nội sinh; đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, nâng cao giá trị nội địa hàng xuất khẩu, vị thế của hàng hóa Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Tăng trưởng phải đi liền với củng cố quốc phòng - an ninh, an sinh xã hội và bảo vệ môi trường, nâng cao tính độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường của nền kinh tế là cơ sở để chủ động đối phó với những bất định của bối cảnh quốc tế.

Cải thiện năng suất lao động

* Một trong những hạn chế trong giai đoạn 2021 - 2025 là tốc độ tăng năng suất lao động thấp, chỉ đạt 5,3%, vì vậy Ban Chấp hành Trung ương cũng đặt mục tiêu giai đoạn 2026 - 2030 tốc độ tăng năng suất bình quân đạt 8,5%/năm. Theo ông, chúng ta cần làm gì để cải thiện năng suất lao động, thúc đẩy tăng trưởng?

- Để có sự tăng trưởng bứt phá về năng suất lao động góp phần thúc đẩy kinh tế tăng trưởng hai con số, cần tập trung thực hiện các nhóm nhiệm vụ, giải pháp sau.

Tập trung đào tạo nhân lực chất lượng cao theo chuẩn quốc tế, nhất là cán bộ quản lý, các ngành mũi nhọn về khoa học công nghệ, quản trị thông minh, khoa học cơ bản và các lĩnh vực ưu tiên, mới nổi như trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, chuỗi khối, điện tử, chip bán dẫn, công nghệ số, công nghệ lượng tử, công nghệ sinh học, môi trường, năng lượng (bao gồm cả năng lượng nguyên tử), vật liệu tiên tiến, robot, tự động hóa, không gian vũ trụ, không gian biển, xây dựng công trình ngầm, vận hành đường sắt đô thị và tốc độ cao Bắc - Nam, Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng...

Đào tạo, chuẩn bị nguồn nhân lực số, kỹ năng số cho chuyển đổi số để phát triển kinh tế số, xã hội số. Đẩy mạnh chuyển đổi số, hoàn thiện cơ sở dữ liệu về giáo dục và đào tạo. Phổ cập kỹ năng số cho người dân nhằm xây dựng một xã hội số bao trùm, toàn diện.

Có cơ chế chính sách hiệu quả trong phát hiện, bồi dưỡng, thu hút, trọng dụng nhân tài, các chuyên gia, nhà khoa học giỏi ở trong và ngoài nước, nhất là trong tuyển dụng, tiền lương, môi trường làm việc. Thực hiện chính sách thị thực xuất nhập cảnh và giấy phép lao động thông thoáng hơn theo địa bàn, đối tượng (ưu tiên đội ngũ trí thức, nhà khoa học, doanh nhân, người giàu, người nổi tiếng trên các lĩnh vực).

Tiếp tục đổi mới cơ chế quản lý tài chính cho giáo dục và đào tạo; đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục và đào tạo, giáo dục nghề nghiệp. Phát triển, nâng cao chất lượng, chuẩn hóa đội ngũ giáo viên các cấp. Chú trọng phát triển giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và giáo dục cho các nhóm đối tượng yếu thế, nhất là lao động tự do và phi chính thức, qua chính sách an sinh linh hoạt. Hiện đại hóa hạ tầng giáo dục và đào tạo, hoàn thành kiên cố hóa trường lớp học, xây dựng các trường nội trú và nơi ở của giáo viên vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Xây dựng cơ chế chính sách đủ mạnh để khuyến khích tổ chức, doanh nghiệp đầu tư phát triển giáo dục và đào tạo, đẩy mạnh hợp tác công tư, mở rộng hợp tác, liên kết giữa các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp, cơ sở nghiên cứu, tổ chức, doanh nghiệp trong và ngoài nước. 

Ưu tiên vốn tín dụng cho các dự án phát triển giáo dục và đào tạo. Xây dựng khung khổ pháp lý để hình thành quỹ tài trợ cho các cơ sở giáo dục huy động vốn cộng đồng. Đẩy mạnh hội nhập quốc tế trong giáo dục và đào tạo, khuyến khích hợp tác và liên kết với các cơ sở giáo dục và đào tạo tiên tiến trên thế giới.

Nỗ lực trở thành nước thu nhập cao

* Nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng Việt Nam chỉ cần tăng trưởng GDP bình quân ổn định ở ngưỡng 8 - 9%/năm trong 15 năm tới thì cũng có cơ hội trở thành nước phát triển vào năm 2045. Ông có đồng ý với quan điểm này không, vì sao?

- Hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về tăng trưởng GDP bình quân cho giai đoạn 2026 - 2045. Một số chuyên gia và tổ chức cho rằng Việt Nam chỉ cần tăng trưởng GDP bình quân ổn định ở ngưỡng 8 - 9%/năm trong 15 năm tới vẫn có thể trở thành nước phát triển vào năm 2045, nhưng một số tính toán khác lại cho thấy chúng ta cần một nỗ lực cao hơn thế để đảm bảo mục tiêu này thành công, chẳng hạn như các nghiên cứu của Viện Đào tạo và nghiên cứu BIDV, Đại học Kinh tế quốc dân, Bộ Tài chính...

Tuy nhiên, cũng theo nhiều nghiên cứu, Việt Nam trong giai đoạn tới đây sẽ phải đối mặt với các lợi thế, nguy cơ, khó khăn, thách thức kéo chậm lại tăng trưởng trong tương lai.

Về lợi thế, chúng ta có "lợi thế của người đi sau" học hỏi từ những nước đi trước để gia tăng tốc độ tăng trưởng, rút ngắn khoảng cách càng dễ dàng hơn; dân số trẻ và cơ hội của kỷ nguyên số để vượt lên.

Về nguy cơ, khó khăn, thách thức thì 2 trong 4 nguy cơ là tụt hậu, nhất là về công nghệ và rơi vào bẫy thu nhập trung bình. Già hóa dân số nhanh (dự kiến kết thúc thời kỳ dân số vàng vào năm 2039 và làm chậm tăng trưởng 0,9 điểm phần trăm mỗi năm) và biến đổi khí hậu có thể làm giảm 0,33 điểm phần trăm tăng trưởng mỗi năm.

Chính vì vậy, việc đặt ra mục tiêu tăng trưởng cao (trên 10%) ở giai đoạn 2026 - 2030 và nỗ lực phấn đấu thực hiện bằng được mục tiêu này là cách để "tích lũy" và tạo đà cho các giai đoạn sau khi những nguy cơ, khó khăn, thách thức nêu trên ngày càng tác động mạnh mẽ đối với nền kinh tế Việt Nam.