Phố cổ Bao Vinh từng sầm uất bậc nhất Đàng Trong

Nhắc đến Huế, nhiều người nghĩ đến Kinh thành, lăng tẩm. Nhưng Huế còn có phố cổ Bao Vinh với căn nhà rường 2 tầng hiếm hoi, hé lộ dấu tích một thương cảng từng rất phồn thịnh.

Thế kỷ 17, Bao Vinh là khu cư trú của các thương nhân và thợ thủ công phục vụ cho tầng lớp quý tộc. Từ thế kỷ 18 đến 19, nơi này trở thành thương cảnh chính của Đàng Trong (vùng lãnh thổ từ sông Gianh, Quảng Bình trở vào nam, được các chúa Nguyễn cai quản).

Nếu Kinh thành là biểu tượng của quyền lực chính trị thì Bao Vinh chính là biểu tượng của kinh tế. Lúc này, Bao Vinh là trung tâm thương mại quan trọng, tập trung các tàu buôn từ Nhật Bản, Trung Hoa, Pháp, Tây Ban Nha… Theo Bảo tàng Lịch sử quốc gia, từng có lúc thuyền của người Hoa, Việt đậu san sát, chở đủ thứ lụa là, gấm vóc, quế, đường, đồ sành sứ, hàng mỹ nghệ…

Về kiến trúc, phố cổ Bao Vinh là bảo tàng sống về các loại hình nhà ở truyền thống và sự biến tấu để thích nghi với môi trường thương mại ven sông.

Nhìn căn nhà hơn 100 năm tuổi (số 77 Bao Vinh), khách dễ khựng lại một chút: nhà rường mà có lầu? Ở Huế, đó là dạng rất hiếm. Toàn bộ gỗ trong nhà đều là gỗ quý. Hệ cột kèo kết nối bằng mộng, không dùng đinh tán, nên việc lên thêm 1 lầu đòi hỏi kỹ thuật phức tạp. Không chỉ đại diện cho sự sang trọng của tầng lớp thượng lưu lúc bấy giờ mà nó còn tác dụng rất thực tế: cất tài sản và tránh lũ, lụt (Bao Vinh là rốn lũ).Ngôi nhà số 66 ở phố cổ Bao Vinh, vốn chỉ là một ngôi nhà ba gian bình thường, đã trở thành hiện tượng du lịch sau khi làm bối cảnh của phim Mắt biếc.

Một điểm độc đáo khiến Bao Vinh khác phố cổ Hội An là sự xuất hiện của hơn 10 ngôi nhà bánh ú (ngói hình chóp nhọn, tạo khoảng không lớn trên trần nhà, giúp cách nhiệt và thông gió tốt). Điều này cho thấy khả năng tiếp biến văn hóa của cư dân ở đây rất cao.

Hiện tại, nhiều nhà cổ tại đây xuống cấp và dần biến mất. Tuy nhiên, nếu đi kỹ bạn vẫn có thể tìm thấy chút hương xưa: vài mái ngói rêu phong cúi sát nhau, những bức tường vàng đã tróc vữa, đình Bao Vinh vẫn còn 4 sắc phong thời Nguyễn, bến đò ngang vẫn gợi một nhịp sống cũ chưa đứt hẳn…