Nhân tố có thể quyết định kết cục đối đầu Iran - Mỹ

Giai đoạn tiếp theo của cuộc đối đầu giữa Iran và Mỹ có thể không được quyết định trên chiến trường, mà bởi mức độ áp lực kinh tế mà mỗi bên có thể chịu đựng.

Theo kênh Iran International ngày 1/5, điều vẫn chưa rõ là áp lực đó sẽ diễn biến ra sao. Liệu giá nhiên liệu tăng cao và sự bất ổn thị trường tại Mỹ có buộc Tổng thống Donald Trump phải nhượng bộ, hay tình trạng căng thẳng kinh tế ngày càng gia tăng sẽ khiến Tehran chấp nhận các yêu cầu của Washington?

Trong phát biểu với các phóng viên hôm 30/4, Tổng thống Trump cho rằng: “Nền kinh tế Iran là một thảm họa. Vì vậy, chúng ta sẽ xem họ cầm cự được bao lâu”.

Tại cả Iran và Mỹ, các thông điệp chính trị đã hướng tới việc cuối cùng sẽ có tuyên bố chiến thắng. Tuy nhiên, đối với người dân Iran bình thường, kết quả tích cực duy nhất là khi đời sống của họ được cải thiện.

Giáo sư khoa học chính trị Ali Asghar Zargar tại Tehran, mô tả thời điểm hiện tại là “nguy hiểm không kém gì chiến tranh”.

Phát biểu với trang Fararu theo khuynh hướng cải cách, Giáo sư Zargar cảnh báo rằng “khi ngoại giao sụp đổ, khả năng hành động quân sự sẽ gia tăng”.

Tuy vậy, Giáo sư Zargar cũng lưu ý rằng dù thiếu tiến triển, nhưng “cánh cửa đối thoại vẫn chưa hoàn toàn bị đóng lại”.

Giáo sư Zargar cho rằng trạng thái ngoại giao “nửa hoạt động” hiện nay đóng vai trò như một van an toàn làm chậm nguy cơ trượt vào xung đột công khai.

Nhưng ông cảnh báo rằng “một sai lầm từ bất kỳ phía nào cũng có thể kích hoạt đụng độ bất cứ lúc nào”, đồng thời chỉ ra tính chất dễ biến động của tình hình tại eo biển Hormuz.

Lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần giữa Tehran và Washington đã hết hạn vào ngày 22/4, dù sau đó được Tổng thống Trump gia hạn nhằm tạo điều kiện cho đàm phán, nhưng tới nay chưa có dấu hiệu rõ ràng cho thấy các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran sẽ sớm được nối lại.

Hoạt động ngoại giao của Iran, đặc biệt là các chuyến thăm gần đây của Ngoại trưởng Abbas Araghchi tới Pakistan, Oman và Liên bang Nga, đã làm dấy lên suy đoán về cả khả năng tái khởi động đàm phán lẫn nguy cơ leo thang tiếp theo.

Một số nhà phân tích Iran cho rằng không thể loại trừ khả năng Mỹ và Israel tiến hành thêm các đợt tấn công mới.

Vào hôm 30/4, Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ông Israel Katz cho biết Iran đã chịu “những đòn đánh rất nặng nề” trong năm ngoái và cảnh báo rằng có thể cần thêm hành động “để đảm bảo đạt được các mục tiêu của chúng tôi”.

Cũng trong ngày 30/4, Chủ tịch Quốc hội, đồng thời là trưởng đoàn đàm phán Iran, ông Mohammad Bagher Ghalibaf cho biết Tehran có thể sử dụng vị thế của mình tại eo biển Hormuz để định hình lại cục diện khu vực và giảm ảnh hưởng của Mỹ.

Ông Ghalibaf viết trên mạng xã hội X rằng: “Bằng việc thực thi quyền kiểm soát đối với eo biển Hormuz, Iran sẽ đảm bảo rằng nước này và các nước láng giềng được hưởng lợi từ tương lai quý giá không có sự hiện diện và can thiệp của Mỹ”.

Nhà bình luận Abbas Abdi theo khuynh hướng cải cách - người phần lớn tránh viết về chính trị nội bộ trong những tháng gần đây - đã quay lại trong tuần này với một đánh giá thẳng thắn: “Chúng ta đang ở trong một tình huống đặc biệt, nơi mọi thứ đều xoay quanh sự sống còn”.

Ông Abdi cho rằng Iran cần một khuôn khổ mới, trong đó ưu tiên hàng đầu là chấm dứt chiến tranh.

Eo biển Hormuz và tầm quan trọng với nguồn cung dầu mỏ của thế giới. Đồ hoạ thực hiện dựa trên thông tin của hãng Al Jazeera (Qatar).

Chi phí kinh tế của cuộc đối đầu đã rất đáng kể đối với cả hai phía. Tại Mỹ, sự phản đối chiến tranh và các hệ lụy tài chính của nó đang gia tăng, trong khi ông Trump tuyên bố Iran đang “mất 500 triệu USD mỗi ngày” do lệnh phong tỏa eo biển Hormuz của Mỹ. Khi Tehran và Washington thử thách khả năng chịu đựng của nhau, sự thiếu tin tưởng tiếp tục gia tăng. Một phân tích của trang tin Fararu đã mô tả tình hình hiện nay là trạng thái “đình trệ chủ động”: quan hệ không tiến tới đối đầu toàn diện, nhưng cũng không có con đường rõ ràng nào dẫn đến thỏa thuận. Hiện tại, cả hai bên dường như đang thăm dò xem đối phương có thể chịu đựng áp lực đến mức nào mà không sụp đổ. Nhưng tính toán này càng kéo dài thì nguy cơ áp lực kinh tế cùng với chỉ một sai lầm có thể khiến cán cân nghiêng về phía leo thang thay vì thỏa hiệp.Vấn đề Trung Đông

Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...