Nguy cơ 'hỏng não' khi dùng AI

Nghiên cứu từ nhiều trường đại học trên 1.222 người cho thấy chỉ 10 phút dùng AI để lấy đáp án trực tiếp đã làm giảm đáng kể khả năng tự giải quyết vấn đề của não bộ.

Một nghiên cứu mới từ Đại học Carnegie Mellon, MIT, Oxford và UCLA vừa được công bố cho thấy kết quả đáng lo ngại. Phân tích chỉ ra rằng 10 phút sử dụng AI để lấy đáp án trực tiếp đã làm giảm đáng kể khả năng tư duy độc lập và ý chí tiếp tục cố gắng khi không có AI hỗ trợ. Nghiên cứu thực hiện 3 thí nghiệm kiểm soát ngẫu nhiên với 1.222 người tham gia.

Trong thí nghiệm đầu tiên, 354 người được chia thành 2 nhóm để làm bài toán phân số. Nhóm đầu tiên được dùng mô hình GPT-5 trong 12 câu đầu, sau đó bị tước quyền truy cập ở 3 câu cuối. Nhóm đối chứng làm toàn bộ 15 câu độc lập. Kết quả ở 3 câu cuối cho thấy nhóm AI chỉ đạt tỷ lệ chính xác 0,57, so với 0,73 của nhóm đối chứng. Tỷ lệ bỏ qua câu hỏi của nhóm AI là 0,20, gấp gần 2 lần so với nhóm còn lại.

Thí nghiệm thứ hai là loại bỏ các biến số nhiễu nhằm kiểm tra năng lực ban đầu của tất cả người tham gia. Trong số người dùng AI, 61% hỏi thẳng đáp án, 27% chỉ hỏi gợi ý hoặc hướng dẫn và 12% gần như không dùng. Nhóm hỏi thẳng đáp án có tỷ lệ chính xác độc lập thấp nhất và tỷ lệ bỏ qua cao nhất. Nhóm chỉ dùng AI để lấy gợi ý thì có kết quả không khác biệt đáng kể so với nhóm không dùng.

"Nếu sự phụ thuộc này kéo dài nhiều tháng hay nhiều năm, chúng ta có thể tạo ra cả một thế hệ người học mất đi khả năng tự mình vật lộn với vấn đề. Khi không có công nghệ hỗ trợ, họ sẽ không biết cách tư duy hiệu quả", nhóm nghiên cứu viết trong báo cáo.

Thí nghiệm thứ ba chuyển sang đọc hiểu với 201 người làm bài thi SAT và cho ra kết quả tương tự. Nhóm dùng AI chỉ đạt 0,76 khi tự làm so với 0,89 của nhóm đối chứng.

Nhóm nghiên cứu giải thích hiện tượng trên qua 2 cơ chế. Thứ nhất là sự dịch chuyển kỳ vọng. Khi não đã quen với việc nhận đáp án trong vài giây, các công việc đòi hỏi hơn 3 phút tập trung đều tạo ra cảm giác quá tải. Thứ hai là mất khả năng tự đánh giá khi quá trình vật lộn với vấn đề rồi tìm ra đáp án giúp người học biết rõ giới hạn cũng như năng lực của bản thân.

Sau cùng, MIT cũng công bố nghiên cứu riêng cho thấy những người dùng AI để viết bài luận dài thường không nhớ được nội dung bài viết và thậm chí không nhận ra đâu là bài của mình trong các phần kiểm tra sau đó. Nhóm nghiên cứu đặt tên cho hiện tượng này là "nợ nhận thức", khi người dùng sử dụng nội dung mà không tư duy khiến não bộ suy giảm khả năng ghi nhớ.