Làm gì khi chọn ngành, chọn trường 'bất đồng' với cha mẹ?

Trong chương trình Tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp tại phường Bạc Liêu (Cà Mau) sáng 29-3, nhiều thí sinh bày tỏ băn khoăn chọn ngành, chọn trường khi không tìm được tiếng nói chung với cha mẹ.

Chương trình do báo Tuổi Trẻ phối hợp cùng Vụ Giáo dục đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo) và các đơn vị tổ chức, với sự đồng hành của Tập đoàn Vingroup.

Rủi ro khi chọn ngành theo phong trào

Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Văn Nguyên, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Cà Mau, cho rằng chương trình Tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp do báo Tuổi Trẻ phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức không đơn thuần mang tính cung cấp thông tin, mà còn đóng vai trò định hướng quan trọng cho học sinh trong bối cảnh lựa chọn nghề nghiệp ngày càng phức tạp.

Theo ông, qua hơn hai thập kỷ tổ chức, chương trình đã trở thành một kênh kết nối hiệu quả giữa học sinh, phụ huynh với các cơ sở đào tạo và chuyên gia. 

"Trong thời đại Internet, thông tin rất nhiều nhưng lại khiến việc chọn lựa trở nên khó khăn hơn. Chính vì vậy, việc được gặp trực tiếp các thầy cô, chuyên gia để trao đổi là cơ hội rất quý", ông nói.

Từ thực tế quan sát, ông Nguyên cho rằng không ít học sinh hiện nay vẫn có xu hướng chọn ngành theo "phong trào" hoặc bị ảnh hưởng bởi những ngành nghề đang được nhắc đến nhiều trên mạng xã hội. 

Điều này dẫn đến nguy cơ tình trạng mất cân đối cung - cầu lao động. Một số ngành dư thừa nhân lực, cạnh tranh gay gắt, trong khi nhiều lĩnh vực khác lại thiếu hụt lao động nhưng ít người theo học.

"Các em cần tìm hiểu thật kỹ để hiểu rõ ngành học, từ đó xác định hướng đi phù hợp với năng lực, sở trường và điều kiện gia đình. Nếu chọn sai, các em có thể mất rất nhiều thời gian, thậm chí phải học lại hoặc chuyển hướng sau khi tốt nghiệp", ông nhấn mạnh.

Từ góc độ phụ huynh, ông cũng chia sẻ trải nghiệm cá nhân khi cùng con cân nhắc lựa chọn ngành học. Ngoài là băn khoăn của học sinh, chọn ngành, chọn nghề còn là áp lực chung của nhiều gia đình.

"Ước mơ rất quan trọng, nhưng mỗi người cần hiểu rõ mình để đưa ra quyết định đúng", ông nói.

Nên đặt mình vào cha mẹ để thấu hiểu

Trước chia sẻ của một học sinh về việc bản thân yêu thích tâm lý học nhưng gia đình lại muốn theo ngành y, TS Phạm Tấn Hạ, Giám đốc Trung tâm Tư vấn tuyển sinh Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TP.HCM), dành lời khuyên cho rằng điều đầu tiên em cần làm là thử đặt mình vào tâm lý của cha mẹ. 

Theo ông, với nhiều phụ huynh, y khoa là một lựa chọn dễ hình dung hơn vì học xong ra trường có con đường nghề nghiệp khá rõ ràng. Trong khi đó, với tâm lý học, không ít cha mẹ vẫn chưa thực sự hiểu hết ngành này học gì, nhu cầu xã hội ra sao, cơ hội việc làm và thu nhập thế nào. 

Vì vậy sự khác biệt ở đây không hẳn là xung đột, mà phần nhiều xuất phát từ nỗi lo của cha mẹ trước một lựa chọn mà họ chưa kịp hiểu đầy đủ.

Từ góc nhìn đó, TS Phạm Tấn Hạ khuyên học sinh không nên xem đây là sự áp đặt đơn thuần, mà nên coi đó là điểm khởi đầu cho một cuộc trò chuyện nghiêm túc với gia đình. 

Theo ông, điều người học cần làm là chia sẻ nhiều hơn với cha mẹ về câu chuyện của riêng mình: vì sao mình thích ngành này, mình thấy mình có năng lực ở đâu, mình muốn đi con đường nào. 

Ông cũng nhấn mạnh rằng để đi tới đồng thuận, đôi khi học sinh cần thêm sự tác động và hỗ trợ từ những người thân khác trong gia đình như anh chị, cô chú, cậu dì, hoặc những người có thể giúp cha mẹ hiểu rõ hơn nguyện vọng của con. 

"Cứ cố gắng duy trì để đạt được sự đồng thuận", ông nhắn nhủ. Khi lựa chọn gắn với điều mình thật sự yêu thích và có khả năng theo đuổi, cơ hội đi đường dài và thành công sẽ cao hơn.

Bên cạnh việc khuyên học sinh kiên trì đối thoại với gia đình, TS Phạm Tấn Hạ cũng gợi mở một lộ trình dung hòa khá thực tế. Theo ông, nếu trước mắt chưa thể theo học ngay tâm lý học, người học vẫn có thể chọn một ngành khác rồi sau đó học thêm bằng hai. 

Ông cho biết đây không phải chuyện hiếm gặp, bởi thực tế có nhiều người đã tốt nghiệp từ các lĩnh vực rất khác nhau như y dược, kinh tế, kỹ thuật rồi quay lại học thêm tâm lý học để hiểu hơn về khách hàng, về đối tượng mình làm việc cùng, hoặc để mở rộng năng lực nghề nghiệp. 

Từ kinh nghiệm đó, ông cho rằng điều quan trọng nhất vẫn là giữ được sự kết nối trong gia đình và từng bước tìm tiếng nói chung, để lựa chọn cuối cùng không chỉ hợp lý mà còn có sự đồng hành cần thiết từ những người thân gần gũi nhất.