Gỡ vướng thuế kê khai cho hộ kinh doanh

Giai đoạn đầu áp dụng thuế kê khai, cơ quan thuế không đặt nặng việc kiểm tra, xử phạt mà tập trung vào hướng dẫn, nhắc nhở và hỗ trợ kịp thời để hộ kinh doanh điều chỉnh ngay từ đầu.

Doanh thu hộ kinh doanh kê khai theo thực tế trong năm 2026 sẽ không được sử dụng làm căn cứ để truy thu thuế khoán của các năm trước đây.

Đó là khẳng định của ông Mai Sơn, Phó cục trưởng Cục Thuế tại hội thảo "Thực hiện thuế kê khai, hộ kinh doanh cần lưu ý gì?" do báo Tuổi Trẻ phối hợp với Cục Thuế tổ chức vào chiều 15-1.

Bán cây bút, cuộn keo có phải xuất hóa đơn?

Đặt câu hỏi tại hội thảo, một hộ kinh doanh tại phường Bình Trưng (TP.HCM) cho biết có doanh thu trên 1 tỉ đồng nên xuất hóa đơn khởi tạo qua máy tính tiền. Tuy nhiên, đơn vị chủ yếu bán đơn hàng nhỏ, biên lợi nhuận thấp, có nhiều đơn hàng khách mua cây bút, cuộn keo chỉ 2.000 -15.000 đồng.

Việc xuất hóa đơn điện tử (HĐĐT) là bình thường, nhưng sử dụng HĐĐT liên kết vào phải chi phí hóa đơn và chữ ký số thêm khoảng 500 đồng/lần. "Chúng tôi bán mỗi đơn hàng lời rất ít nên mất 500 đồng cho chi phí phần mềm thì quá nhiều và hơi vô lý. Tôi xin hỏi cách nào để không tốn khoản này không?", vị này hỏi.

Một hộ kinh doanh thực phẩm nhà vườn xanh (phường Cầu Ông Lãnh, TP.HCM) cho biết thuộc nhóm phải áp dụng HĐĐT kết nối máy tính tiền. Khi bán hàng, cửa hàng có thu hộ phí vận chuyển qua ứng dụng giao nhận. Vậy HĐĐT xuất cho khách hàng thế nào là hợp lý và phí vận chuyển có được trừ khi tính doanh thu để tính thuế không?

Hộ kinh doanh Nguyễn Quốc Huy (TP.HCM) đặt câu hỏi là khi bán hàng trên Shopee và TikTok, hộ có phải xuất hóa đơn điện tử hay không? Một hộ kinh doanh khác cũng hỏi bán hàng trên sàn thương mại điện tử doanh thu trên 3 tỉ đồng xác định nghĩa vụ thuế ra sao?

Trả lời những vấn đề thắc mắc của các hộ kinh doanh, bà Phạm Thị Minh Hiền - Phó trưởng Ban Chính sách Cục Thuế - cho hay phí ship không phải doanh thu. Do vậy, cửa hàng chỉ ghi nhận đúng doanh thu, khoản phí ship này sẽ loại trừ khỏi doanh thu và trên hóa đơn chỉ thể hiện đúng doanh thu của cửa hàng.

Theo bà Hiền, căn cứ các quy định hiện hành, đối với cá nhân kinh doanh có doanh thu trên 3 tỉ đồng/năm, thuế suất áp dụng là 17% trên thu nhập tính thuế. Trong năm, dù sàn thương mại điện tử đã thực hiện khấu trừ, kê khai và nộp thuế thay, hộ kinh doanh vẫn quyết toán lại nghĩa vụ thuế vào cuối năm.

Khi quyết toán, người nộp thuế rà soát tổng hợp toàn bộ các khoản chi phí phát sinh trong năm có liên quan trực tiếp đến hoạt động bán hàng trên sàn. Theo bà Hiền, nội dung chi tiết liên quan đến nghĩa vụ thuế của cá nhân kinh doanh trên sàn đang được đưa vào dự thảo nghị định. Khi nghị định được ban hành, ngành thuế sẽ tiếp tục phổ biến thông tin đến hộ và cá nhân kinh doanh.

Theo bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam, trên các sàn thương mại điện tử có chức năng thanh toán. Nếu người bán ủy quyền và được sàn chấp nhận, sàn sẽ khấu trừ và kê khai thuế thay. "Việc khấu trừ thuế không đồng nghĩa với việc sàn xuất hóa đơn thay người bán. Nếu hai bên không có thỏa thuận rõ trong hợp đồng, người bán phải xuất hóa đơn", bà Cúc nói.

Ngành thuế phải giải thích rõ hơn, đồng hành sát hơn

Phát biểu tại hội thảo, ông Mai Sơn thừa nhận nhiều hộ lo rằng sẽ khó tránh khỏi việc kê khai sai, lo không nắm chắc quy định, lo nộp thuế chưa đúng, lo bị xử phạt vi phạm hành chính, hay liệu cơ quan thuế có dựa vào số liệu kê khai mới để quay lại truy thu và xử phạt những năm trước hay không?

Theo ông Sơn, đây đều là những lo lắng rất thật, rất đời thường. "Ngành thuế không coi những lo lắng ấy là sự ngần ngại thay đổi, mà coi đó là trách nhiệm của ngành thuế phải giải thích rõ hơn, làm tốt hơn và đồng hành sát hơn" - ông Mai Sơn nói và cho biết ngành thuế xác định rõ ngay từ khi triển khai là việc chuyển đổi sang thuế kê khai phải được thực hiện theo một lộ trình đồng hành, hỗ trợ xuyên suốt trước, trong và sau chuyển đổi mới thực sự bền vững.

Với tư cách đại diện ngành thuế, ông Mai Sơn nhấn mạnh những thông điệp, cam kết của ngành thuế để bà con và hộ kinh doanh yên tâm. Đó là tập trung vào hướng dẫn, nhắc nhở và hỗ trợ kịp thời thay vì kiểm tra xử phạt; ban hành và chuẩn hóa đầy đủ căn cứ, hướng dẫn; giảm áp lực khi thực hiện nghĩa vụ thuế theo phương thức mới. 

Theo đó, trong giai đoạn đầu, ngành thuế không đặt nặng việc kiểm tra, xử phạt mà tập trung vào hướng dẫn, nhắc nhở và hỗ trợ kịp thời để bà con điều chỉnh ngay từ đầu.

Cũng theo ông Mai Sơn, doanh thu bà con kê khai theo thực tế trong năm 2026 sẽ không được sử dụng làm căn cứ để truy thu thuế khoán của các năm trước đây. 

Các quy định hiện hành về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hóa đơn đối với hộ kinh doanh cũng đã được xây dựng theo hướng đơn giản, dễ áp dụng và giảm nhẹ đáng kể so với trước đây, phù hợp với quy mô và điều kiện hoạt động của hộ kinh doanh.

"Bà con gặp vấn đề gì, thắc mắc điều gì cũng đều có kênh để được giải đáp nhanh chóng và đầy đủ. Ngành thuế muốn gửi tới hộ kinh doanh một thông điệp xuyên suốt, đó là việc chuyển sang thuế kê khai không phải là quá trình siết chặt quản lý, mà là quá trình đồng hành - hỗ trợ - cùng bà con từng bước đầu hình thành thói quen tuân thủ ổn định và bền vững", ông Mai Sơn khẳng định.

Từ những ý kiến ghi nhận tại hội thảo, theo ông Mai Sơn, ngành thuế sẽ rà soát đánh giá lại công tác triển khai và hỗ trợ hộ kinh doanh với mục tiêu khi bước vào kỳ kê khai không còn hộ nào gặp vướng mắc. "Đề nghị lãnh đạo thuế 34 tỉnh thành và 350 đơn vị thuế cơ sở cần tiếp tục lắng nghe, rà soát và hỗ trợ người dân, đặc biệt với các vướng mắc liên quan đến ứng dụng phần mềm", ông Mai Sơn yêu cầu.