'Đồng vọng', hồi ức rực rỡ của nền văn hóa Đông Sơn

Đến với triển lãm 'Đồng vọng', người xem không chỉ hiểu rõ vai trò của chất liệu đồng trong chế tác hiện vật, mà còn là hồi ức về một thời đại rực rỡ của đồ đồng trong quá khứ, qua tay nghề người Việt xưa.

Mừng xuân Bính Ngọ 2026, sáng 27.1 tại TP.HCM, Bảo tàng Lịch sử TP.HCM phối hợp cùng Bảo tàng Gốm thời dựng nước và sưu tập tư nhân Lâm Bảo Ngọc, sưu tập tư nhân Mai Sĩ Tất Thắng khai mạc chuyên đề Đồng vọng (diễn ra đến ngày 31.3 tại số 2 Nguyễn Bỉnh Khiêm, P.Sài Gòn). Trưng bày giới thiệu đến công chúng hơn 150 hiện vật tiêu biểu thuộc nền văn hóa Đông Sơn.

Giám đốc Bảo tàng Lịch sử TP.HCM Hoàng Anh Tuấn cùng các cộng sự rất hạnh phúc, bởi đúng vào dịp cuối năm lại được "mở kho" nhiều hiện vật quý giới thiệu đến với công chúng.

BẢN SẮC VĂN HÓA ĐỘC ĐÁO

VN bước vào thời đại đồ đồng cách nay khoảng 4.000 năm. Hàng vạn di vật thời này đã được tìm thấy, trong đó có đồ đá, đồ gốm, nhiều nhất là đồ đồng dùng trong sản xuất, chiến đấu và sinh hoạt, đặc biệt nổi tiếng là các loại trống đồng.

Theo TS Hoàng Anh Tuấn, sự ra đời và phát triển cao độ của kỹ thuật đúc đồng thời Hùng Vương đã thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng về mọi mặt của nước Văn Lang trên cơ sở của một nền nông nghiệp phát triển ổn định. Nông nghiệp được trang bị nhiều công cụ tốt, ngoài những hiện vật dùng trong sản xuất, sinh hoạt, vũ khí, họ còn chế tác những loại đồ đồng có kích thước lớn, trang trí đẹp với trình độ kỹ thuật cao, đó là những loại trống đồng, thạp đồng tiêu biểu nhất của người Việt thời xa xưa.

Các hiện vật thời Đông Sơn tại Đồng vọng giúp người xem hiểu thêm về thời Hùng Vương như: rìu, lưỡi cày, đồ đựng… gắn với nền nông nghiệp lúa nước. Đồ gốm như bát, bình, chậu, dấu in hoa văn… (các giai đoạn Phùng Nguyên, Đồng Đậu, Gò Mun và Hoa Lộc), có đặc trưng riêng về kiểu dáng và hoa văn phản ánh sự phát triển liên tục và đa dạng của nghề làm gốm. Thẩm mỹ của người Đông Sơn và sự phân tầng xã hội được thể hiện thông qua các loại trang sức như: vòng tay, khuyên tai, trâm cài tóc, hạt chuỗi…. Người thợ làm đồ trang sức đã biết vận dụng kỹ thuật cưa, mài, khoan rất khéo léo, chúng rất phong phú và đa dạng về loại hình và số lượng như vòng tay, vòng chân, khuyên tai, nhẫn…

Triển lãm trưng bày 2 loại hình vũ khí của cư dân Đông Sơn là vũ khí đánh gần (dao găm, rìu chiến) và vũ khí đánh xa (mũi giáo, mũi lao, mũi tên)… Các loại vũ khí này minh chứng cho trình độ kỹ thuật luyện kim và phản ánh bối cảnh xã hội có sự phân hóa trong thời kỳ này.

Nổi bật tại triển lãm là trống đồng Đông Sơn. Trống đồng là hiện vật tiêu biểu và có giá trị nổi bật trong hệ thống di sản văn hóa của cư dân thời Đông Sơn, chế tác bằng phương pháp đúc đồng phức hợp, cho phép tạo ra những hiện vật có kích thước lớn, thành mỏng nhưng bền chắc, với hoa văn tinh xảo và cân đối. Không chỉ có giá trị tạo hình, trống đồng còn có giá trị tinh thần sâu sắc, vừa là nhạc khí được sử dụng trong sinh hoạt cộng đồng, vừa là vật biểu tượng quyền lực của các thủ lĩnh Đông Sơn, phản ánh sinh động thế giới quan, nhân sinh quan và bản sắc văn hóa độc đáo của một thời đại rực rỡ. Trống đồng Đông Sơn có 3 bộ phận chính là mặt, thân và chân trống, trong đó mặt trống giữ vai trò trung tâm với hệ thống hoa văn đa dạng như hình ngôi sao nhiều cánh, họa tiết hình học, các loại động vật và đặc biệt là cảnh sinh hoạt của cư dân.