Đào tạo thực chiến tại tòa soạn Thanh Niên

Hàng trăm sinh viên từ các trường đại học lớn tại TP.HCM đã 'khăn gói' đến Báo Thanh Niên để học nghề. Tại đây, khái niệm "thực học, thực làm" được cụ thể hóa bằng những giờ biên tập tin nóng, thẩm định tin giả và sản xuất video ngay tại trường quay.

Mô hình đào tạo liên kết môn học ở trường - học ngay ở báo đang mở ra một hướng đi đột phá, rút ngắn khoảng cách mênh mông giữa lý thuyết và thực tế khốc liệt của nghề báo.

Trong bối cảnh công nghệ truyền thông thay đổi từng giờ, trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình lại cách sản xuất tin tức, yêu cầu đào tạo nhân lực cho ngành báo chí, truyền thông cũng đứng trước những thách thức chưa từng có. Không thể mãi "dạy chay, học chay", sự bắt tay giữa các trường đại học và cơ quan báo chí uy tín như Báo Thanh Niên, Báo Tuổi Trẻ đang tạo nên một làn gió mới, mang đến cho sinh viên trải nghiệm "thực chiến" mà không giáo trình nào có thể chuyển tải hết.

Không còn "cưỡi ngựa xem hoa"

Trước đây, việc sinh viên đến các cơ quan báo chí thường chỉ dừng lại ở mức độ tham quan hoặc thực tập ngắn hạn vào năm cuối. Tuy nhiên, hai năm vừa qua chương trình hợp tác đào tạo của Báo Thanh Niên với các trường như Trường ĐH Quản lý và Công nghệ TP.HCM (UMT), Trường ĐH Văn Lang, Trường ĐH Kinh tế - Tài chính TP.HCM (UEF), Trường ĐH Hoa Sen... đã chính thức chuyển lớp học về tòa soạn.

Không còn là những chuyến tham quan "cưỡi ngựa xem hoa", sinh viên giờ đây mang theo máy tính, máy ảnh, đến tòa soạn để tham gia những học phần chính khóa kéo dài từ 2 - 3 tháng. Tòa soạn Báo Thanh Niên đã trở thành giảng đường thứ hai của các em với những môn học như Kỹ năng biên tập, Sản xuất tin tức và phóng sự, Thẩm định tin tức hay Nhiếp ảnh.

Tại đây, các em không chỉ nghe giảng. Dưới sự hướng dẫn trực tiếp của giảng viên là các nhà báo giàu kinh nghiệm, hơn 30 sinh viên ngành Truyền thông đa phương tiện của UMT khi tham gia học phần Thẩm định tin tức phải đối mặt với những bài tập hóc búa: phân tích ma trận thông tin trên mạng xã hội, nhận diện tin giả (fake news) cũng như những loại hình rối loạn thông tin và thực hành quy trình kiểm chứng thông tin nghiêm ngặt của một tờ báo lớn. Kết quả của quá trình "lăn xả" đó là những sản phẩm thực tế, thậm chí có bài viết của sinh viên đã đạt chuẩn để đăng tải trên Báo Thanh Niên.

Không chỉ UMT, sinh viên ngành Quan hệ công chúng của Trường ĐH Văn Lang cũng đã trải qua nhiều tháng "ăn ngủ" cùng nghề báo với 3 môn thực hành: Thẩm định tin tức, Viết - Biên tập tin, Phỏng vấn và trả lời phỏng vấn. Sự chuyển dịch địa điểm học tập này không đơn thuần là thay đổi không gian, mà là sự thay đổi hoàn toàn về tư duy tiếp cận nghề nghiệp. Sinh viên được nhúng mình vào dòng chảy tin tức, cảm nhận được áp lực thời gian (deadline) và yêu cầu khắt khe về độ chính xác - những thứ vốn là "đặc sản" của nghề báo.

Khác biệt của thực chiến

Điểm khác biệt lớn nhất khi sinh viên học tập tại Báo Thanh Niên so với môi trường đại học truyền thống nằm ở hai từ khóa là những người hướng dẫn đang làm nghề và môi trường làm báo thực tế. Báo Thanh Niên đã giải quyết bài toán này bằng cách đưa những nhà báo được đào tạo, có nghề, chuyên môn sâu và khả năng truyền đạt tốt trực tiếp đứng lớp và kể cả yêu cầu về văn bằng phải từ thạc sĩ trở lên. Ở Thanh Niên có những thư ký tòa soạn, lãnh đạo phòng ban, biên tập viên, phóng viên dạn dày kinh nghiệm, được đào tạo báo chí truyền thông trong nước và cả ở nước ngoài. Tại tòa soạn, các thầy cô nhà báo không dạy sinh viên bằng những điều đã không còn phù hợp, mà bằng chính những tình huống thực tế vừa xử lý ngay tức thì, bằng những sự cố truyền thông vừa xảy ra đêm hôm trước.

Khi hướng dẫn lớp sinh viên UEF, chúng tôi nhận thấy sự thay đổi rõ rệt của sinh viên chỉ sau thời gian ngắn. Nhiều sinh viên sẵn sàng ở lại trễ sau giờ học để quay phim, dựng bài, chủ động tìm tòi đề tài mới. Sự tương tác giữa "người đi trước" và "người đi sau" đã xóa nhòa khoảng cách thầy trò, trở thành sự truyền nghề đầy tâm huyết.

Minh chứng là chỉ sau một số buổi hướng dẫn chuyên sâu về sản xuất tin tức và phóng sự, sinh viên Trường ĐH Hoa Sen đã có thể tạo ra những sản phẩm hoàn chỉnh, có chất lượng cả về nội dung và hình thức. Nhiều sinh viên từ chỗ không biết viết đã tự tin viết và bày tỏ mong muốn được trở thành cộng tác viên của báo. Sinh viên Trường ĐH Văn Lang khi học môn Nhiếp ảnh đã được sử dụng hệ thống studio, thiết bị quay dựng chuyên nghiệp của tòa soạn. Kết quả là những bộ ảnh được đăng trên Báo Thanh Niên với lượt xem còn cao hơn cả của phóng viên chính thức, những video báo cáo cuối khóa không khác gì một sản phẩm báo chí thực thụ, khiến chính các giảng viên của trường cũng phải bất ngờ.

Cú bắt tay chiến lược

Sự hợp tác giữa Báo Thanh Niên và các trường đại học không chỉ là giải pháp tình thế, mà là một chiến lược dài hạn nhằm nâng cao chất lượng đầu ra cho ngành truyền thông báo chí. Nhà báo Nguyễn Ngọc Toàn, Tổng Biên tập Báo Thanh Niên, nhấn mạnh: "Đây là một sự kiện có ý nghĩa quan trọng, đánh dấu một bước phát triển trong mối quan hệ hợp tác hiệu quả giữa nhà trường và doanh nghiệp, giữa lý thuyết và thực tiễn, giữa giảng đường và môi trường báo chí chuyên nghiệp". Báo Thanh Niên tin rằng tòa soạn không chỉ là nơi sản xuất tin tức mà còn gánh vác trách nhiệm xã hội trong việc ươm mầm tài năng trẻ. Việc mở cửa đón sinh viên cho thấy tầm nhìn cởi mở và cam kết đồng hành cùng giáo dục của Báo.

Tiến sĩ Trần Lưu Cường, Phó chủ tịch Hội đồng trường UMT, cho rằng việc đưa sinh viên đến Báo Thanh Niên học tập chính là cách tốt nhất để lấp đầy khoảng cách giữa lý thuyết và thực tế. "Việc thẩm định tin tức để biết được đâu là tin thật, đâu là tin giả trong bối cảnh hiện nay là cực kỳ quan trọng. Các em phải nắm lấy cơ hội này, chủ động học hỏi, tạo ra các kết nối giá trị trong tương lai", tiến sĩ Cường nhắn nhủ sinh viên.

Có mặt tại một buổi lễ bế giảng khóa học tại Báo Thanh Niên, tiến sĩ Võ Văn Tuấn, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Văn Lang, bày tỏ: "Sự góp mặt của các nhà báo kỳ cựu với những kiến thức thực tiễn không chỉ mang đến cho sinh viên cái nhìn chân thực về nghề, mà còn khơi gợi đam mê, trách nhiệm và đạo đức nghề nghiệp trong từng buổi học, từng bài thực hành". "Điều này cho thấy mô hình hợp tác giữa trường ĐH có đào tạo ngành báo chí, truyền thông với các cơ quan báo chí truyền thông đang tạo ra giá trị thật", tiến sĩ Tuấn chia sẻ. Ông cũng đánh giá việc trường đại học hợp tác các cơ quan báo chí truyền thông còn giúp giảng viên tiếp cận với thực tiễn ngành nghề để cập nhật nội dung giảng dạy, góp phần nâng cao chất lượng đầu ra.

Thông qua các chương trình hợp tác, bản thân các trường đại học đào tạo về truyền thông, báo chí hiện nay cũng đã thêm nhiều môn học mới, cải tiến chương trình đào tạo và tái định nghĩa khái niệm thực hành để kịp thời thích ứng điều kiện thực tiễn.