Cục diện thế giới sau vụ Mỹ bắt giữ Tổng thống Maduro

Việc Mỹ bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro đánh dấu bước ngoặt nguy hiểm trong chính sách đối ngoại của Tổng thống Donald Trump, đe dọa châu Mỹ Latin, làm phức tạp xung đột Nga - Ukraine và lung lay trật tự quốc tế.

Ngày 4-1-2026, tình hình ở Venezuela đang đóng băng. Lực lượng Mỹ đã tấn công Caracas và bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro cùng phu nhân vào rạng sáng 3-1, nhưng không có cuộc đổ bộ trên bộ.

Quyền lực trong nước vẫn nằm trong tay phe Chavista - đồng minh của ông Maduro, những người hứa tiếp tục "chống lại chủ nghĩa đế quốc Mỹ". Tòa án Tối cao Venezuela ngày 3-1 phán quyết Phó tổng thống Delcy Rodriguez trở thành người đứng đầu nhà nước, nhưng không tuyên bố tạm đình chỉ chức vụ của Tổng thống Maduro.

Đe dọa châu Mỹ và đồng minh

Tổng thống Trump tuyên bố ý định thay đổi hoàn toàn quyền lực ở Venezuela. Theo tờ New York Post chiều 3-1, ông Trump nói Phó tổng thống Rodriguez đã hứa với Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio rằng bà "sẵn sàng làm bất cứ điều gì Mỹ yêu cầu", và "quân đội Mỹ sẽ ở Venezuela cho đến khi bà Rodriguez làm những gì Mỹ muốn".

Tuy nhiên, đài RT chiều cùng ngày đưa tuyên bố của bà Rodriguez rằng Venezuela "sẽ không bao giờ là thuộc địa của bất kỳ đế quốc nào nữa" và "sẵn sàng bảo vệ tài nguyên thiên nhiên". Bà kêu gọi người dân duy trì đoàn kết, nhấn mạnh "ông Maduro là tổng thống hợp pháp duy nhất của Venezuela".

Phe Chavista có nhiều kinh nghiệm giữ vững quyền lực trong hoàn cảnh khó khăn - sau cái chết của ông Hugo Chavez và trong nhiều nỗ lực trước đó của Washington nhằm lật đổ ông Maduro. 

Tuy nhiên, liệu phe này có thể duy trì quyền kiểm soát hiện tại vẫn là câu hỏi bỏ ngỏ. Nhiều tình tiết cho thấy việc bắt giữ Tổng thống Maduro không phải không có yếu tố phản bội nội bộ, bởi ông được bảo vệ lỏng lẻo khi bị bắt và chiếc trực thăng chở lực lượng đặc nhiệm Mỹ không bị bắn hạ.

Ý nghĩa địa chính trị quan trọng nhất của vụ bắt giữ nguyên thủ Venezuela là chính quyền Trump đã chứng minh những tuyên bố về "học thuyết Monroe mới" (khẳng định quyền kiểm soát của Mỹ đối với Tây bán cầu) không phải lời nói suông, và Washington sẵn sàng thực hiện bằng vũ lực.

Đáng chú ý, chính Colombia mới nổi tiếng là nơi cung cấp cocaine chính cho thị trường toàn cầu, chứ không phải Venezuela. Tại cuộc họp Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (LHQ) tháng 10-2025, Đại diện thường trực của Nga tại LHQ Vasily Nebenzya lưu ý rằng Văn phòng LHQ về Ma túy và Tội phạm (UNODC) không coi Venezuela là trung tâm buôn bán ma túy, vì 87% cocaine đến Mỹ thông qua Thái Bình Dương mà Venezuela thì không có đường ra biển. 

"Cartel of the Suns" (Băng đảng mặt trời) - mà Mỹ tuyên bố Tổng thống Maduro là thủ lĩnh - thậm chí không được đề cập trong báo cáo tháng 3 của Bộ Ngoại giao Mỹ.

"Chiến thắng Venezuela" của ông Trump cũng nguy hiểm đối với Đảng Dân chủ Mỹ và giới lãnh đạo châu Âu đồng minh. Lãnh đạo phe Dân chủ thiểu số tại Thượng viện Chuck Schumer không chỉ cáo buộc chính quyền Trump "không thành thật" khi "đã ba lần đảm bảo với tôi rằng họ không tìm cách lật đổ chế độ và không có kế hoạch hành động quân sự chống Venezuela", mà còn lo âu: "Ý tưởng rằng ông Trump có kế hoạch cai trị Venezuela nên gieo nỗi sợ vào lòng người Mỹ", vì nguy cơ "một thảm họa nhân đạo và địa chính trị sẽ dẫn đến việc Mỹ bị cuốn vào cuộc chiến tranh không hồi kết khác".

Phức tạp hóa xung đột toàn cầu

"Chiến thắng Venezuela" của ông Trump cũng nguy hiểm đối với Trung Quốc. Thứ nhất, nó tước đi chỗ đứng quan trọng của Trung Quốc ở Mỹ Latin và có khả năng làm suy yếu vị thế của Bắc Kinh ở các quốc gia khác trong khu vực. Thứ hai, nó có thể khuyến khích Washington cực đoan hóa các phương pháp đối đầu với Trung Quốc.

Với Nga và Ukraine, các sự kiện ở Venezuela làm phức tạp thêm quá trình đàm phán vốn đã khó khăn để chấm dứt chiến tranh. Một mặt, chúng củng cố lập trường của những người chủ chiến trong nhóm của ông Trump vốn chủ trương gây áp lực lên Điện Kremlin và từ chối nhượng bộ về Ukraine. 

Giờ đây, giữa lúc hưng phấn về việc bắt giữ Tổng thống Maduro, họ có thể kêu gọi ông Trump áp dụng các biện pháp cưỡng chế khắc nghiệt nhất chống Nga như trừng phạt, cung cấp tên lửa cho Ukraine, hỗ trợ tăng cường pháo kích vào Nga... Kết quả là tình hình có thể leo thang thành vòng xoáy đối đầu trực tiếp giữa Nga và Mỹ.

Mặt khác, những gì đang xảy ra ở Venezuela cũng có thể khiến Điện Kremlin thực hiện các biện pháp quyết liệt. Các sự kiện ở Venezuela có thể dẫn đến leo thang chiến tranh ở Ukraine và làm phức tạp thêm các nỗ lực chấm dứt xung đột.