Cụ ông 77 tuổi vỡ òa khi lần đầu làm giấy khai sinh, căn cước

Nhiều người 'trắng' thông tin, không có giấy tờ tùy thân bày tỏ niềm vui khi được UBND, Công an phường, xã ở TP.HCM chủ động rà soát, hỗ trợ làm giấy khai sinh, cấp thẻ căn cước sau hàng chục năm.

77 tuổi, lần đầu cầm thẻ căn cước

Chiều 24-4, sau khi bán hết vé số, ông Hồ Tấn Phát ra trạm đón xe buýt về Cầu Xáng (xã Bình Lợi). Bàn tay run run cầm chiếc thẻ căn cước vừa nhận được hai ngày, ông Phát không giấu được niềm vui: "Năm nay tôi 77 tuổi, mới có giấy khai sinh và căn cước. Giờ tôi được đi xe buýt miễn phí, có thể làm được bảo hiểm y tế để phòng khi đau bệnh".

Ký ức của ông Phát là những năm tháng mưu sinh nhiều nơi. Ông là người con thứ tư trong gia đình có tám anh chị em ở Cần Thơ, cha mẹ mất khi ông còn nhỏ. Mười mấy tuổi, ông bắt đầu rời quê đi nhiều nơi làm thuê, bán vé số dạo. 

Có thời gian ở Cà Mau, ông chèo xuồng mướn đi bán sương sáo, bánh lọt; rồi lên quận Bình Thạnh, quận 9, Thủ Đức, Bình Dương, Bình Chánh (cũ)… sống trên xuồng, đi bán vé số dạo, ai thuê gì làm nấy…

Năm 1999, khi khoảng 50 tuổi, ông chung sống với vợ là bà Trần Thị Bích Thủy (quê Bạc Liêu) cũng không có giấy tờ tùy thân, nên hai người không đăng ký kết hôn. Năm 2000, vợ chồng ông có con trai. 

Khi đó cả gia đình còn sống trên xuồng, con chỉ học đến lớp 3 tại lớp học tình thương. Đến năm 2006, cả nhà ba người về ở tại căn nhà dựng tạm trên đất nông trường (thuộc xã Lê Minh Xuân, nay là xã Bình Lợi).

Trong thời gian mưu sinh nhiều nơi, ông từng về quê liên hệ làm giấy tờ tùy thân thì biết mình đã bị cắt hộ khẩu. "Không có giấy tờ tùy thân nào cũng như chưa có hộ khẩu thường trú nên vợ chồng tôi và con chưa thể làm được giấy tờ", ông nói.

Mới đây, ông được cơ quan công an và UBND xã Bình Lợi hỗ trợ cấp giấy khai sinh và thẻ căn cước. Chiếc thẻ căn cước luôn được ông mang bên người, còn giấy khai sinh khi trao đã được đóng khung, ông mang về treo trang trọng trong nhà. "Khi nhận giấy khai sinh và thẻ căn cước tôi xúc động và mừng đến bật khóc. Xin cảm ơn cơ quan công an và UBND xã Bình Lợi đã giúp đỡ", ông nói.

Có thẻ căn cước, đi khám bệnh sẽ đỡ tốn tiền hơn

Bà Lê Thị Kim Lan (70 tuổi) kể 30 năm trước, vợ chồng bà cùng sáu người con nhỏ rời quê An Giang chèo xuồng đến xã Lê Minh Xuân, huyện Bình Chánh (nay là xã Bình Lợi), TP.HCM để mưu sinh. 

Trên đường đi, sự cố bất ngờ xảy ra khi xuồng neo lại dọc đường bị chìm, cuốn trôi nhiều giấy tờ tùy thân của gia đình. Mất giấy tờ khi cuộc sống gia đình bộn bề mưu sinh, gia đình bà ở tạm tại căn nhà ven sông, đi cắt lác dệt chiếu, đi làm mướn, làm cỏ mía,…

Giấy khai sinh bị thất lạc, ba trong số sáu người con của bà theo học lớp học tình thương, số còn lại thì đi làm mướn. Bà từng liên hệ làm giấy tờ nhưng chưa được do không có hộ khẩu thường trú.

Gần đây, được trưởng ấp thông báo, bà mau chóng đến xã làm hồ sơ. Với sự tận tình hướng dẫn, hỗ trợ của Công an và UBND xã Bình Lợi, chỉ sau khoảng một tuần, bà được mời đến nhận giấy khai sinh và thẻ căn cước. Bà mừng khôn tả khi tên mình được gọi và tận tay nhận giấy khai sinh cùng thẻ căn cước mang tên mình. 

"Mừng lắm. Giờ tôi già, mắt kém, có thẻ căn cước sẽ làm được bảo hiểm y tế, đi khám bệnh đỡ tốn tiền hơn", bà nói.

Làm giấy khai sinh sau 19 năm

Suốt 19 năm qua, Phạm Ngọc Ánh sống ở TP.HCM không giấy khai sinh, không bất kỳ thông tin nào được ghi nhận chính thức. Một cuộc đời bắt đầu bằng sự thiếu thốn và kéo dài bằng những ngày tháng chông chênh, bấp bênh.

Ánh chào đời tại Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, trong hoàn cảnh gia đình nghèo khó. Cha mẹ không biết chữ, mưu sinh bằng lao động tay chân nên việc làm giấy khai sinh cho con chưa từng được nghĩ đến. Tài sản duy nhất chứng minh sự tồn tại của Ánh khi ấy chỉ là một tờ giấy chứng sinh.

Còn bé, Ánh và cha mẹ sống cùng bà ngoại tại căn nhà ở phường 5, quận 8 (cũ), cha và mẹ Ánh không đăng ký kết hôn. Sau đó một vụ cháy đã thiêu rụi toàn bộ giấy tờ ít ỏi của gia đình.

Đến khi Ánh lên 6 tuổi, cha mẹ chia tay, mỗi người một nơi. Ánh theo bà nội, sống trong căn trọ ở phường 10, quận 8 (cũ), không đăng ký tạm trú, không đi học. Năm 11 tuổi, bà nội qua đời, Ánh chuyển sang ở nhờ nhà dì. Cuộc đời cứ thế trôi, không giấy tờ, không học hành, Ánh kiếm sống bằng những công việc tay chân, phụ xưởng may, làm việc vặt.

Năm 2020, cha quay về TP.HCM, thuê trọ sống cùng con gái ở xã Bình Hưng, huyện Bình Chánh (cũ). Nhưng cuộc sống của hai cha con vẫn không khác trước là bao. Ánh chỉ có thể làm những công việc bấp bênh như phụ quán, bán bánh mì vỉa hè.

Đến năm 2025, bước ngoặt chỉ đến khi Ánh tròn 18 tuổi. Chuyển đến trọ tại phường Chánh Hưng (TP.HCM), những công việc Ánh làm hầu hết đều yêu cầu giấy tờ tùy thân. May mắn đã đến khi chính quyền địa phương phát hiện trường hợp của em trong quá trình chủ động rà soát cư trú. Từ manh mối duy nhất là tờ giấy chứng sinh, Ánh có cơ hội làm giấy tờ tùy thân.

Ông Phạm Quang Tú, Chủ tịch UBND phường Chánh Hưng, đã chỉ đạo Phòng Tư pháp hỗ trợ hướng dẫn hai cha con thực hiện thủ tục làm giấy tờ tùy thân. Cha của Ánh thực hiện xét nghiệm ADN để chứng minh quan hệ huyết thống.

Khi kết quả được xác nhận, các thủ tục pháp lý được khẩn trương hoàn tất. Lần đầu tiên sau 19 năm, Ánh có giấy khai sinh để bước vào cuộc sống như bao người bình thường khác. Công an phường Chánh Hưng nhanh chóng tiếp tục hỗ trợ Ánh xác thực định danh điện tử, thu thập dữ liệu sinh trắc học làm căn cước. Những thủ tục tưởng chừng đơn giản với nhiều người, lại là cả quá trình với cô gái trẻ. Ngày cầm trên tay giấy khai sinh, Ánh không giấu được niềm xúc động.

Tại buổi họp cung cấp thông tin kinh tế - xã hội chiều 23-4, thượng tá Hồ Thị Lãnh, Phó trưởng Phòng PC06, cho biết qua rà soát trên địa bàn TP.HCM ghi nhận hơn 3.000 trường hợp "trắng" giấy tờ, gồm những người không có giấy khai sinh, hộ khẩu hoặc căn cước. Đây chủ yếu là các trường hợp yếu thế, có hoàn cảnh đặc biệt, nhiều người đã sinh sống lâu năm nhưng không có bất kỳ giấy tờ tùy thân nào.

Sau gần 2 năm triển khai, lực lượng Công an thành phố đã cấp được 1.841 giấy khai sinh, trong đó 1.129 người được cấp thẻ căn cước. Tuy nhiên hiện vẫn còn gần 1.300 trường hợp đang tiếp tục hoàn thiện hồ sơ để được cấp giấy tờ theo quy định.