Chọn ngành thời AI: Hiểu mình để không chọn sai

Chuyên gia tư vấn tuyển sinh tư vấn cách chọn ngành phù hợp năng lực, xu hướng mới và giải tỏa lo AI thay thế việc làm.

Sáng 22-3, Ngày hội tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp 2026 ở Cần Thơ đã diễn ra sôi động với khoảng 15.000 học sinh tham dự, mang theo nhiều băn khoăn chọn ngành, chọn nghề cũng như tuyển sinh đại học - cao đẳng.

Cùng thời gian này, tại Hải Phòng, Ngày hội tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp 2026 cũng diễn ra tại Trường đại học Hàng hải Việt Nam. Các ngày hội nằm trong khuôn khổ chương trình tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp do báo Tuổi Trẻ, Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD-ĐT) phối hợp với các đơn vị tổ chức, với sự đồng hành của Tập đoàn VinGroup.

Cân đối năng lực bản thân và xu hướng phát triển

TS Đặng Thị Ngọc Lan - Phó hiệu trưởng Trường ĐH Cửu Long - nhấn mạnh một lưu ý quan trọng khi chọn ngành là cần xác định rõ định hướng ngay từ đầu thay vì lựa chọn theo cảm tính hoặc suy nghĩ "học tạm rồi chuyển sau". Mỗi ngành thuộc một lĩnh vực khác nhau với điều kiện xét tuyển và chương trình đào tạo riêng, vì vậy việc chuyển đổi sau khi đã trúng tuyển là không dễ.

Từ câu hỏi của thí sinh, bà Lan lấy ví dụ cụ thể về ngành kỹ thuật xét nghiệm y học và tâm lý học. Đây là hai hướng đi hoàn toàn khác nhau, nếu học sinh quan tâm đến yếu tố con người, mong muốn hỗ trợ, tư vấn và đồng hành cùng bệnh nhân có thể cân nhắc các ngành như tâm lý học, công tác xã hội hoặc xã hội học. 

Ngược lại, nếu yêu thích công việc mang tính kỹ thuật, chính xác, hỗ trợ trực tiếp cho chẩn đoán y khoa thì kỹ thuật xét nghiệm y học sẽ là lựa chọn phù hợp.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Thắng - trưởng phòng đào tạo Trường đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP.HCM), một lưu ý quan trọng khi chọn ngành là thí sinh cần hình dung được công việc mình sẽ làm trong tương lai. 

Chẳng hạn với ngành kiến trúc, nếu ngay từ đầu người học không thể tưởng tượng mình sẽ thiết kế một ngôi nhà, một công trình hay không gian sống ra sao, thì rất khó để theo đuổi ngành này lâu dài.

Ông cũng cho rằng nếu chưa tự tin về năng lực vẽ hay tư duy không gian, thí sinh có thể lựa chọn các ngành gần như quản lý xây dựng hoặc kinh tế xây dựng. Đây vẫn là những lĩnh vực liên quan trực tiếp đến công trình nhưng phù hợp hơn với những người không thiên về sáng tạo thiết kế, qua đó giúp người học vẫn theo đuổi được đam mê theo cách thực tế hơn.

Trả lời băn khoăn của thí sinh về việc chưa xác định được ngành học và nghề nghiệp tương lai, ThS Lê Văn Hiển - phó trưởng phòng phụ trách Phòng đào tạo Trường đại học Luật TP.HCM - chia sẻ đây là tâm lý rất phổ biến ở học sinh lớp 12. 

Theo ông, trong bối cảnh nhiều ngành nghề thay đổi nhanh chóng, nếu chưa rõ định hướng không phải là bất lợi, quan trọng là người học cần từng bước tìm hiểu, lựa chọn lĩnh vực phù hợp với năng lực và xu hướng phát triển.

Tuy nhiên ông cho rằng dù lựa chọn ngành nào, yếu tố quyết định vẫn nằm ở sự nghiêm túc trong học tập và rèn luyện. Khi đã chọn một hướng đi, người học cần tập trung xây dựng kiến thức chuyên môn, kỹ năng và ngoại ngữ để tạo lợi thế cạnh tranh.

Nỗi lo "ngưỡng điểm"

Tại Hải Phòng, một số phụ huynh và học sinh lo lắng khi quy định tuyển sinh năm nay có yêu cầu chung về nguồn tuyển đối với thí sinh sử dụng phương thức xét tuyển học bạ kết hợp với các chứng chỉ. 

TS Nguyễn Mạnh Hùng, Vụ Giáo dục đại học (Bộ GD-ĐT), giải thích quy định về ngưỡng điểm 15 nhằm đảm bảo chất lượng tuyển sinh, đảm bảo tính khách quan, thực chất khi áp dụng phương thức xét tuyển dựa trên kết quả học tập của học sinh.

Các chuyên gia cũng lưu ý ngoài quy định chung của bộ, một số cơ sở đại học cũng quy định ngưỡng điểm của các tổ hợp môn thi tốt nghiệp với các trường hợp xét tuyển bằng học bạ. Ví dụ theo PGS.TS Vũ Thị Hiền - Phó hiệu trưởng Trường đại học Ngoại thương, trường này quy định ngưỡng điểm thi tốt nghiệp phải đạt 24 điểm trở lên mới đủ điều kiện để tham gia xét tuyển các phương thức kết hợp học bạ, chứng chỉ...

Nhiều học sinh và phụ huynh Hải Phòng cũng bày tỏ nỗi lo trí tuệ nhân tạo (AI) đang chiếm chỗ ở nhiều ngành nghề. TS Lưu Hữu Đức - trưởng ban quản lý đào tạo Học viện Tài chính - chia sẻ cánh cửa này đóng lại thì cánh cửa khác mở ra. 

Thầy Đức bật mí hiện tại trong lĩnh vực kinh tế có nhiều ngành mới được mở thêm đang có nhu cầu nhân lực lớn, lại là những ngành cần yếu tố con người như tư vấn tài chính cá nhân, quản lý rủi ro trong ngân hàng.

Theo thầy Đức, hầu hết các trường đại học khối kinh tế đã bắt nhịp, đang có nhiều điều chỉnh chương trình đào tạo, mở ngành mới mang tính liên ngành để cập nhật xu hướng công nghệ vừa đáp ứng nhu cầu xã hội như: khoa học dữ liệu, AI trong tài chính, kinh tế số, tài chính số, kế toán dữ liệu...

Ở khối nhân văn, đặc biệt là ngành báo chí - truyền thông vốn là ngành hot trong nhiều năm nhưng hiện là các ngành đang bị "đe dọa" bởi AI và có những xáo trộn do chủ trương tinh giản, sáp nhập hiện nay, nỗi lo này được nhiều phụ huynh có mặt tại ngày hội đặt ra.

"Liệu có nên chọn truyền thông nữa không?" - trả lời câu hỏi này, PGS.TS Đặng Hồng Sơn - Phó hiệu trưởng Trường đại học Khoa học xã hội & Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) - chia sẻ nhu cầu nhân lực ngành truyền thông rất đa dạng. Không chỉ truyền thông chính sách, thời sự chính trị mà còn có nhiều "nhánh" như truyền thông doanh nghiệp, thương hiệu, cá nhân. 

Thầy Sơn cũng cho rằng ngành truyền thông là một trong những ngành có tác động bởi AI. Nhưng với những người có khả năng khai thác AI cho công việc thì đây lại là lợi thế không phải mối đe dọa. Chỉ những ai né tránh, không biết cách khai thác mới bị AI lấn át.

PGS.TS Đặng Hồng Sơn và PGS.TS Nguyễn Thị Như Huế - Phó trưởng ban quản lý đào tạo và bồi dưỡng Học viện Báo chí và tuyên truyền - đều cho biết từ năm 2026 Học viện Báo chí và tuyên truyền mở thêm ngành tuyền thông sáng tạo quảng cáo và có thể trong thời gian tới sẽ mở thêm các "nhánh" mới khác sát với nhu cầu nhân lực trong bối cảnh hiện nay hơn. Đây là hướng mới mà theo các chuyên gia, những bạn trẻ thích "truyền thông" có thể viết tiếp ước mơ của mình.