Chiếc gầu dây thương nhớ một thời trở lại phố phường

Chiếc gầu dây đan bằng tre để tát nước vào ruộng đồng, tưởng đã ‘tuyệt diệt’ trong đời sống bởi công cuộc hiện đại hóa trong nông nghiệp, thì nay hiện diện xinh đẹp giữa phố phường.

Những chiếc đèn lồng gầu dây là một trong những bất ngờ đẹp đẽ với nhiều người khi tới tham quan không gian Vườn ánh sáng tại Vườn Giám, Di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hà Nội.

Vườn ánh sáng là hoạt động điểm nhấn trong chuỗi sự kiện kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076-2026) - Trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam.

Gầu dây hồi sinh

Chiếc gầu dây (còn được gọi là gầu giai) thương nhớ đã đi vào ca dao, dân ca và ký ức dân tộc cả ngàn năm, đâu dễ gì biến mất trong đời sống người Việt.

Sức sáng tạo vô cùng của những nghệ nhân luôn đau đáu niềm “thương nhớ đồng quê” và yêu cái đẹp, đã mày mò để đưa chiếc gầu dây nhà quê ấy sống lại trong một hình hài đôi chút đổi thay và một công năng hoàn toàn khác.

Các nghệ nhân tài hoa của làng nghề mây tre đan Phú Vinh (Hà Nội) đã nhìn thấy vẻ quyến rũ mộc mạc và khả năng “gây thương nhớ” của chiếc gầu dây một thời tát nước bên đồng, cải biến nó thành một chiếc chao đèn xinh đẹp.

Những chiếc gầu dây xuất hiện trong gian trưng bày của các nghệ nhân làng nghề mây tre đan Phú Vinh, trong trưng bày Vườn ánh sáng, cùng với rất nhiều sáng tạo khác của làng nghề mây tre đan nổi tiếng này.

Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Phương Quang cho biết thiết kế đèn lồng gầu dây này cũng đã có mặt một thời gian. Chiếc gầu dây đan bằng tre vốn đã có hình dáng khá đẹp. Các nghệ nhân chỉ biến báo một chút là thành chiếc lồng đèn đẹp.

Sản phẩm này lại còn gợi hoài niệm với nhiều người từng gắn bó với những nông cụ và việc làm đồng nên sản phẩm được yêu thích, bán chạy.

Sáng tạo mới: đèn từ thân cây đu đủ

Cũng ngay tại gian trưng bày của làng nghề Phú Vinh, một sáng tạo mới của các nghệ nhân làng nghề này thu hút sự quan tâm đặc biệt của người xem.

Đó là những chiếc đèn decor bằng thân cây đu đủ. Thân cây đu đủ sau khi xử lý hết chất hữu cơ, còn lại kết cấu chất xơ xốp dạng tổ ong giống như xơ mướp, vẫn giữ nguyên thân hình cây đu đủ cứng cáp.

Đặt một bóng đèn điện vào lòng thân cây đu đủ, tỏa ra ánh sáng dịu và ấm áp.

Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Văn Tĩnh của làng nghề mây tre đan Phú Vinh cho biết vài năm trước, một thanh niên trong làng ưa sáng tạo đã mày mò tìm ra phương cách “hóa thạch” thân cây đu đủ bằng ngâm nước vôi trong để làm đồ trang trí trong nhà.

Tuy nhiên thanh niên này chỉ dừng lại ở việc làm mấy đồ chơi cho mình, không phát triển thành sản phẩm mỹ thuật ứng dụng.

Nhóm các nghệ nhân trong làng đã tiếp tục phát triển “công nghệ” này, biến cây đu đủ thành chiếc lồng đèn đẹp.

Sản phẩm chế tác khá kỳ công nên có giá thành tương đối cao, có khi lên tới vài triệu một cây đèn, nhưng vẫn được khách hàng ưa chuộng.

Tại không gian trưng bày, công chúng còn được khám phá rất nhiều mẫu đèn lồng sáng tạo đến từ các nghệ nhân ở các làng nghề thủ công khắp cả nước.

Như đèn lồng “nở hoa” từ các sản phẩm đan bằng cói của làng nghề cói Kim Sơn (tỉnh Ninh Bình), đèn lồng lụa của nghệ nhân lọng, đèn Hoàng Ngọc Tuyên (Huế), đèn lồng nón lá của cơ sở đèn lồng - đèn nón lá Hải Dương (Huế), đèn lồng bằng giấy bóng kính của Trọng Bình Cổ Đăng (TP.HCM), những chiếc đèn lồng giấy gió in tranh dân gian của thương hiệu La Sen…