Bứt tốc ghép tạng, hiến tạng bước ra 'bản đồ' thế giới

Năm qua, Việt Nam ghi nhận loạt cột mốc lần đầu ghép đồng thời cả tim lẫn phổi và kỷ lục 66 người chết não hiến tạng, đưa ngành ghép tạng Việt Nam ghi danh trên bản đồ y học thế giới.

Từng được coi là lĩnh vực "ngoài tầm với", chỉ dành cho các quốc gia có nền y học phát triển cao, ghép tạng ở Việt Nam đã trải qua hành trình âm thầm nhưng bền bỉ để vươn lên mạnh mẽ.

Đi sau thế giới hơn 40 năm, song đến nay ghép tạng Việt Nam không chỉ rút ngắn khoảng cách mà còn phát triển sớm hơn khoảng 20 năm so với mặt bằng điều kiện trong nước.

Những thành tựu đạt được không chỉ mở ra cơ hội sống cho hàng chục nghìn người bệnh suy tạng giai đoạn cuối mà còn góp phần khẳng định vị thế của y học Việt Nam trên trường quốc tế.

Những dấu mốc "lịch sử"

Năm 2025 được đánh giá là năm bứt phá mạnh mẽ của chương trình hiến - ghép tạng từ người cho chết não. Trung tâm Điều phối ghép tạng quốc gia đã ghi nhận 66 trường hợp chết não hiến mô, tạng góp phần mang lại cơ hội sống cho hàng trăm người bệnh đang chờ ghép.

Riêng tại Bệnh viện Việt Đức, số trường hợp hiến chết não đạt kỷ lục với 25 ca trong năm, cao gấp nhiều lần so với mức trung bình 8-10 ca của bệnh viện ở các năm trước. Nhiều bệnh viện lớn khác như Bệnh viện Trung ương quân đội 108, Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Phổi trung ương cũng ghi nhận hàng loạt ca ghép đa tạng thành công.

Trong đó ca ghép thành công đồng thời tim - phổi cho chị Q. là một trong những thành tựu nổi bật của ngành ghép tạng nói chung và Bệnh viện Việt Đức nói riêng.

Đây là lần đầu tiên kỹ thuật ghép khối tim - phổi được thực hiện thành công tại Việt Nam, đánh dấu cột mốc quan trọng trong lĩnh vực ghép đa tạng và mở ra hướng điều trị mới cho những ca bệnh tim - phổi giai đoạn cuối vốn gần như không còn hy vọng.

Chia sẻ về ca ghép đặc biệt này, TS Dương Đức Hùng - giám đốc Bệnh viện Việt Đức - nói đó là ca ghép có độ phức tạp rất cao, đòi hỏi sự phối hợp liên chuyên khoa chặt chẽ từ nội tim mạch, phẫu thuật lồng ngực, gây mê - hồi sức đến dinh dưỡng và phục hồi chức năng.

Ca mổ kéo dài 7 giờ, huy động gần 40 nhân viên y tế, với việc sử dụng hệ thống tuần hoàn ngoài cơ thể để thay thế tạm thời chức năng tim - phổi trong suốt quá trình phẫu thuật.

Các bác sĩ không chỉ phải xử lý kỹ thuật ghép mà còn đối mặt với hàng loạt bài toán hồi sức sau mổ: cân bằng dịch để tránh phù phổi, điều chỉnh thuốc mê, theo dõi huyết động hiện đại, cắt gọn hai bên phổi cho phù hợp lồng ngực người nhận, lựa chọn phương án nối phế quản tối ưu để đảm bảo tưới máu miệng nối.

Sau ghép, người bệnh cần dùng thuốc ức chế miễn dịch liều cao, làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn và suy thận...

Trước đó, Bệnh viện Việt Đức đã thực hiện nhiều ca ghép tạng, đa tạng thành công, ghi những cột mốc lịch sử của ngành ghép tạng Việt Nam.

Tháng 2-2021, bệnh viện ghép tim cho bệnh nhi nhỏ tuổi nhất Việt Nam (7 tuổi, nặng 16kg). Đến tháng 2-2023, bệnh viện lần đầu tiên ghép đồng thời tim - thận; tháng 10-2024 lần đầu tiên ghép đồng thời tim - gan và tháng 7-2025 bệnh viện lần đầu tiên ghép tim - phổi thành công.

Từ "thiếu thốn đủ bề" đến làm chủ kỹ thuật khó

Ý tưởng ghép tạng tại Việt Nam đã được thai nghén từ những năm 1960 tại Bệnh viện Việt Đức nhưng chiến tranh và điều kiện kinh tế - xã hội khiến giấc mơ ấy phải tạm gác lại. Phải đến ngày 4-6-1992, ca ghép thận đầu tiên mới được thực hiện thành công tại Bệnh viện Quân y 103, trong điều kiện còn vô cùng thiếu thốn về trang thiết bị và kinh nghiệm.

Từ dấu mốc đó, ngành ghép tạng Việt Nam từng bước phát triển. Năm 2010, ca ghép tim từ người chết não đầu tiên thành công đã mở ra kỷ nguyên mới. Năm 2020, Việt Nam ghi dấu ấn với ca ghép chi thể đầu tiên ở Đông Nam Á và hai ca ghép ruột đầu tiên, đưa nước ta vào nhóm khoảng 20 quốc gia trên thế giới có thể làm chủ kỹ thuật ghép ruột.

Đến nay, Việt Nam đã thực hiện khoảng 10.000 ca ghép tạng, trong đó riêng ghép thận chiếm gần 9.000 ca, tiếp đến là ghép gan, tim, phổi và các kỹ thuật ghép chi thể, ghép ruột - những kỹ thuật được xếp vào nhóm khó nhất của y học hiện đại. Trung bình mỗi năm cả nước thực hiện hơn 1.000 ca ghép, mức cao nhất khu vực Đông Nam Á.

Năm qua được xem là năm bứt phá mạnh mẽ của chương trình hiến - ghép tạng từ người cho chết não. Không chỉ tại Bệnh viện Việt Đức, nhiều bệnh viện lớn khác như Bệnh viện Trung ương quân đội 108, Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Phổi trung ương cũng ghi nhận hàng loạt ca ghép đa tạng thành công.

Ghép phổi - kỹ thuật được xem là khó nhất trong lĩnh vực ghép tạng - Việt Nam đã thực hiện thành công 13 ca, trong bối cảnh cả thế giới mỗi năm chỉ có khoảng 5.000 ca ghép phổi, chủ yếu tại các nước phát triển. Hiện nước ta vẫn còn khoảng 1.000 bệnh nhân có chỉ định ghép phổi nhưng thiếu nguồn tạng hiến.

Không chỉ đạt tiến bộ về kỹ thuật, chi phí ghép tạng tại Việt Nam hiện chỉ bằng khoảng 1/8 so với Thái Lan và 1/24 so với Mỹ, tạo cơ hội tiếp cận điều trị cho nhiều người bệnh trong nước

Theo các chuyên gia, nếu duy trì được đà phát triển hiện nay, tỉ lệ hiến tạng ở Việt Nam trong thời gian tới có thể tăng tới 300%. Mục tiêu đến năm 2030 là tăng gấp đôi số ca ghép gan, tim, phổi, đồng thời hoàn thiện hệ thống điều phối tạng trên phạm vi toàn quốc.