Bị từ chối 24 lần, vẫn tin người Việt có thể làm AI

– Hiệp đã tìm thấy "phao cứu sinh" cho AI Hay khi đó thế nào?

– Khi còn khoảng 3-4 tháng để "sống", mình gặp Argor Capital, quỹ mạo hiểm ở Singapore. Mình từng không mặn mà vì biết họ không đầu tư cho những sản phẩm nhắm tới người dùng cuối như AI Hay. Nhưng lúc đó "sắp chết tới nơi", gặp ai cũng gặp.

Buổi đầu, chưa hẳn hợp. Nhưng mình cảm nhận họ có niềm tin rất mạnh vào thị trường và năng lực của kỹ sư Việt. Mình thì khá mất niềm tin vào tương lai rồi nên cũng không hy vọng nhiều. Nhưng nhìn vào số liệu của AI Hay - tăng trưởng, giữ chân người dùng - họ liên lạc lại rất nhanh. Họ đưa ra 4 câu hỏi, cho thời hạn 1 tuần.

Xác định đó là cơ hội "sống" cuối cùng, cả team lập tức "giam nhau" trong phòng họp cả tuần sau đó, từ sáng tới tối để tìm cách trả lời. Soạn thành một "luận văn" với 27 trang.

Tới ngày họp, 5 người của quỹ bay sang Việt Nam, tới tận văn phòng mình. Buổi làm việc kéo dài 4 tiếng.

Từ kinh nghiệm bị từ chối trước đó, mình rút ra, phải bắt đầu câu chuyện từ góc độ của người dùng, trả lời được vì sao sản phẩm này có thể tồn tại. Sau đó, mới tới vì sao thị trường này đáng đầu tư.

Họ hỏi: "Làm sao AI Hay tồn tại khi ChatGPT, Gemini… đang phát triển?". Mình trả lời, mô hình ngôn ngữ lớn giống như miếng thịt kẹp trong bánh mì và sandwich, có thể giống nhau. Bánh mì vẫn hấp dẫn bởi vỏ giòn, đồ chua… Đó là thứ chúng tôi đang làm. Mình nhìn AI như "nguyên liệu thô", rồi sẽ phổ biến, chi phí ngày càng rẻ, chỉ là đầu vào. Lợi thế nằm ở việc ai hiểu người dùng hơn để biến "nguyên liệu" đó thành sản phẩm phù hợp. Lợi thế AI Hay là hiểu người Việt. Những dữ liệu rất nhỏ, đặc thù như cách nói, thói quen, bối cảnh địa phương - chỉ người Việt mới hiểu. AI nội địa cũng sẽ có thế mạnh về quyền tự chủ và bảo mật thông tin quốc gia.

ChatGPT, Gemini... phục vụ cho số đông. AI Hay thì sinh ra để phục vụ người Việt. Cuộc đua của người rất tập trung vào giải quyết vấn đề cho đất nước và một người không quan tâm tới đất nước.

Tiếp theo là bài toán kinh doanh, có hai cách bán "bánh mì". Một, tạo thương hiệu riêng, đó là AI Hay. Hai, là bán cách làm bánh mì hoặc combo nguyên liệu - dịch vụ tạo AI chuyên biệt theo nhu cầu riêng các tổ chức, công ty của Việt Nam.

Hiện tại, AI Hay chỉ là công cụ tìm kiếm chủ yếu cho nhóm học sinh, sinh viên. Sau này, sẽ có thêm rất nhiều chức năng từ giáo dục, dịch vụ, hành chính công… Hiện tại AI Hay đang thử nghiệm đưa AI vào hỗ trợ tác vụ hành chính công ở một số tỉnh, thành.

Việt Nam có khoảng 100 triệu dân, trong đó 70–80 triệu người dùng Internet. Nếu mỗi người chỉ mang lại 3 USD mỗi năm, doanh thu đã ở mức hàng trăm triệu USD.

Sau phần tranh luận, họ tách từng founder ra, đưa cả team chuyên gia vào phỏng vấn, test trực tiếp trên sản phẩm.

– Khoảnh khắc nào Hiệp nhận ra mình đã thuyết phục được họ?

– Sau này mình mới nhận ra, kết thúc buổi họp họ đã "chấm" mình rồi. Sau buổi họp, tụi mình vẫn còn vòng IC. Lần trước bị từ chối ngay vòng này nên phải chuẩn bị rất kỹ. Hôm đó, phía họ cũng hơn 10 người, có cả chủ tịch quỹ. Câu đầu tiên ông hỏi: "Anh có con chưa? Anh thấy sao về cách dạy con của mình?". Và cả buổi đó chỉ hỏi về đời tư, không đề cập gì chuyện kinh doanh. Lúc đó, mình tự suy, chắc đậu rồi. Nhưng nghĩ bụng: "Đã nên vui chưa? Đang vui nhỡ bị hỏi về số thì lại choáng". Vẫn phải giữ tinh thần thi đấu. Cuối buổi, họ nói: "Tốt lắm! Các bạn đã làm hết sức rồi". Nghe xong, càng lo, vậy là họ khen hay hàm ý "cũng tốt, nhưng thôi". Tới khi được gọi để đàm phán định giá, mới thực sự được thở phào.

Nhưng ngay cả lúc đó cũng chưa dám vui. Ở Mỹ, các công ty chỉ mất 2-3 tuần để nhận được vốn của quỹ. Nhưng ở Đông Nam Á, theo đúng quy trình, tụi mình phải đợi cả năm. Trong khi công ty chỉ còn tiền để sống 2-3 tháng. Mình phải năn nỉ nhà đầu tư giải ngân trước một phần. Cứ kéo dài như vậy suốt 7 tháng, lúc nào cũng trong trạng thái "sắp chết", lại chạy. Bây giờ mới nhận ra, mình chưa từng có buổi ăn mừng đúng nghĩa cho cuộc gọi vốn này.

– Đâu là viễn cảnh tốt đẹp nhất mà Hiệp tin AI Hay đủ sức chạm tới?

– Sản phẩm AI có nhiều người dùng nhất Việt Nam. Dù rất khó.

Hiện tại, 80% người Việt đang dùng ChatGPT. Họ là "ông nội" của mình rồi, làm gì có cửa để so. Nhưng đã là "đứa con", thì phải tìm cách đi ra khỏi cái bóng đó. Phải làm thật tốt những việc của riêng mình. Thực tế, ChatGPT đang phải "đánh" rất vất vả ở nhiều thị trường lớn khác. Với quy mô toàn cầu, sẽ khó khả thi để họ phát triển sản phẩm tối ưu dành riêng cho thị trường ngách như Việt Nam. Trong khoảng thời gian đó, bọn mình phải chứng minh mình thật sự hiểu người dùng Việt — và tạo ra giá trị cho người Việt.

Số tiền AI Hay huy động đến hiện tại vẫn còn đủ để tụi mình sống trong vài năm tới. Trong thời gian đó, mình tin AI Hay có thể gọi vốn thêm một vòng lớn nữa để tiến gần đến ước mơ. Nhưng gọi vốn sẽ phải chứng minh được hai điều. Thứ nhất là có khả năng kiếm tiền, dù chưa cần nhiều. Thứ hai, mình phải là số một hoặc số hai trong ngành tại Việt Nam. Đó là mục tiêu tiếp theo của tụi mình.

– Nhìn lại, Hiệp cho rằng, yếu tố nào khiến Hiệp dám dấn thân vào cuộc chơi đang được thống trị bởi các ông lớn toàn cầu?

– Hồi Hiệp du học Mỹ, trường bắt buộc mỗi học sinh phải chọn một môn thể thao. Mình chọn môn đấu vật và trở thành người châu Á duy nhất trong đội. So với các bạn tập vóc dáng mình thấp bé hơn hẳn. Giai đoạn đầu, mình bàng hoàng khi đọ sức với đối thủ bản địa. Không hiểu sao sức người có thể mạnh tới vậy. Hai năm trời thua liên tục 32 trận, không thắng trận nào, có trận thua ngay phút đầu tiên. Nhục nhã! Nhiều đồng đội khó chịu ra mặt, còn khuyên mình tìm môn khác nhẹ nhàng hơn.

Mình quyết định, nếu không phải người mạnh nhất, mình phải lì nhất. Mình dẫn đầu đội về số giờ tập, ghi chép lại kỹ thuật, quay phim lại để học. Đến năm thứ ba, mình thắng được 2 trận. Năm thứ tư, thắng 7, thua 4. Những trận thắng đầu tiên, mình nghĩ: "Chắc ăn may". Rồi một trận tiếp, mình đấu với đối thủ rất mạnh, tưởng không cách nào thắng nổi. Nhưng cuối cùng mình thắng sát nút. Việc đó dần lặp lại nhiều lần. Mình nhận ra, nhiều điều không thể biết trước nếu không lên sàn đấu. Có thể đối thủ cũng đang lo sợ, điểm mạnh của mình có thể trúng đúng điểm yếu của họ, hoặc hôm đó phong độ mình tốt hơn bình thường… Do vậy, phải thử và phải đánh hết mình. Bài học đầu tiên, sự kiên trì đối mặt với nỗi sợ sẽ vẽ đường đến chiến thắng.

Bài học thứ hai với vật, khi tập đủ lâu, mình sẽ mạnh hơn, dễ thắng người mới và mình bắt đầu chỉ muốn thắng. Nếu gặp người thật sự muốn "chiến", mình sẽ thua vì họ không đến để chơi một trận dễ. Mình rất thích một câu của Jordan Burroughs, đô vật huyền thoại người Mỹ: "Many men want a wrestling match, very few men want a war." Nhiều người muốn một trận đấu. Rất ít người muốn một cuộc chiến. Mình muốn bản thân luôn sẵn sàng cho cuộc chiến.

Mình xem AI Hay là cơ hội để đấu với những người giỏi nhất.

Đây là một kèo khó, nhưng là kèo đáng để "ăn". Mà đã là kèo ngon, thì lúc chơi phải có cảm giác sợ. Không sợ thì "ăn" không ngon. Đối mặt với đối thủ "dữ" đã là niềm vui.

– Theo Hiệp, nếu lúc trước không vào AI Hay, con đường của Hiệp hôm nay sẽ thế nào?

– Với mình, những thành công trước đây, kể cả giai đoạn làm ở Wavemaker chỉ đẹp để kể. Nếu tiếp tục công việc an toàn đó, có thể còn đáng sợ hơn vì mình khó nhìn ra sự ảo tưởng của bản thân.

Mình trân trọng tất cả những điều "không hào nhoáng" đã nếm trải. Việc thua nhục nhã, việc bị nhìn bởi nửa con mắt… đã tạo ra sự kiên định - "chất" bên trong Nguyễn Hoàng Hiệp. Mình không còn "rỗng" để bất cứ ai đấm là có thể xuyên qua.

Kể cả ngày mai công ty phá sản, mình vẫn rất tự hào. Tiền hay danh dự, vốn mình đã chẳng có bao nhiêu. Mất thời gian, công sức thì vẫn còn kỹ năng, kinh nghiệm, mình vẫn có thể làm lại.

Hôm trước công ty đi team building, có bạn nói tự hào vì được cùng AI Hay thách đấu các ông lớn. Lúc đó, mình nhận ra AI Hay đang tạo ra được một môi trường cho thế hệ kỹ sư, người làm sản phẩm, làm chiến lược AI mới cho Việt Nam. Họ đang được chơi một cuộc chơi xứng đáng. Đấu với những kẻ lớn nhất, dù khả năng thắng 1-2%, vẫn vui hơn 0%.

ChatGPT họ gọi vốn liên tục, vốn hoá OpenAI hiện bằng GDP của vài nước nhỏ cộng lại. Để AI Hay vẫn sống được đã là thành tựu rất lớn. Nhưng mình biết rất nhiều người chưa tin vào AI thuần Việt. Đó là công việc tụi mình phải đi tiếp.