98% ủng hộ phân loại rác, hành động thực tế vẫn còn ‘độ vênh’?

Đó là kết quả đáng chú ý được công bố tại workshop “Truyền thông và kết nối PRO Việt Nam 2026” do Liên minh Tái chế Bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam) cùng các đơn vị thành viên tổ chức ngày 30-1.

Trong khuôn khổ chương trình, khảo sát "Phân loại rác tại nguồn (PLRTN) tại Việt Nam 2025" do PRO Việt Nam phối hợp với TGM Research thực hiện đã phác họa bức tranh rõ nét về nhận thức và hành vi môi trường của người tiêu dùng tại các thành phố lớn.

"Độ vênh" nằm ở đâu?

Khảo sát được triển khai từ ngày 12-9 đến 13-11-2025, với 1.925 người tham gia trong độ tuổi 15-64, tại 6 địa phương gồm Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, Khánh Hòa, TP.HCM và Cần Thơ.

Chia sẻ kết quả khảo sát, bà Tatiana Masalsaka, đại diện TGM Research, cho biết tiêu dùng xanh tại Việt Nam đã vượt qua giai đoạn trào lưu. Phần lớn người tham gia khẳng định họ chọn bao bì thân thiện môi trường vì tin đó là hành động đúng đắn, chứ không nhằm thể hiện hình ảnh cá nhân.

Cụ thể, 97% người được hỏi cho biết quan tâm đến các vấn đề môi trường như biến đổi khí hậu, ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước. Trong đó, rác thải là mối quan tâm lớn nhất, với 79% người trả lời xếp ở vị trí hàng đầu.

Đáng chú ý, 96% người được hỏi sẵn sàng chọn sản phẩm có bao bì tái chế, ngay cả khi hình thức kém bắt mắt hơn, với điều kiện chất lượng và độ an toàn được đảm bảo.

"Người tiêu dùng sẵn sàng thay đổi, nhưng không muốn phá vỡ quá nhiều thói quen sinh hoạt. Họ cũng sẵn sàng trả giá cao hơn cho sản phẩm thân thiện môi trường nếu điều kiện tài chính cho phép", bà Tatiana Masalsaka cho hay.

Tuy nhiên, khi chuyển từ lựa chọn tiêu dùng sang hành vi phân loại rác hằng ngày, "độ vênh" bắt đầu lộ rõ. Khảo sát cho thấy, dù đa số người dân cho biết bỏ rác đúng nơi quy định hoặc có dịch vụ thu gom thường xuyên, vẫn có gần 20% thừa nhận bỏ rác "ở đâu thấy tiện".

Nguyên nhân, theo khảo sát, không phải do thờ ơ mà do nghi ngờ về hiệu quả xử lý, khi nhiều người cho rằng rác sau phân loại vẫn bị trộn chung trong quá trình thu gom. Ngoài ra, một bộ phận người dân cho rằng việc phân loại mất thời gian, chưa bắt buộc hoặc chưa thấy rõ lợi ích cụ thể.

Theo bà Tatiana Masalsaka, khi người dân không nhìn thấy điểm đến cuối cùng của rác tái chế, họ dễ hoài nghi ý nghĩa của nỗ lực cá nhân, từ đó mất động lực duy trì hành vi. "Khi niềm tin bị xói mòn, những thói quen tích cực cũng dần mai một", bà nói.

Khảo sát cũng cho thấy những người đang phân loại rác chủ yếu xuất phát từ ý thức cá nhân như trách nhiệm với môi trường. Trong khi đó, các biện pháp mang tính ép buộc như quy định hay xử phạt hiện chưa tạo tác động rõ rệt.

Vấn đề nằm ở hệ thống

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Phạm Phú Ngọc Trai, chủ tịch Liên minh Tái chế Bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam), cho rằng nhận thức môi trường của người tiêu dùng Việt Nam đang ở mức khá cao nếu so với mặt bằng thu nhập và GDP bình quân đầu người.

"Đây là nền tảng quan trọng để Việt Nam theo đuổi những mục tiêu môi trường tham vọng hơn", ông Trai nói.

Tuy nhiên, theo chủ tịch PRO Việt Nam, vấn đề không nằm ở việc người dân thiếu ý thức, mà ở chỗ ý thức đã có nhưng hệ thống chưa theo kịp. 

"Người dân đã sẵn sàng, đã làm và sẵn sàng làm tốt hơn. Trách nhiệm của chúng ta hôm nay là chứng minh rằng: khi người dân phân loại rác một cách nghiêm túc, thì hệ thống phía sau cũng vận hành nghiêm túc không kém", ông Trai nhấn mạnh.

Trên cơ sở đó, PRO Việt Nam đề xuất workshop "truyền thông và kết nối PRO Việt Nam" sẽ được tổ chức thường niên, với định hướng xuyên suốt là "From Strategy to Execution" (từ chiến lược đến thực thi).

Theo đại diện PRO Việt Nam, workshop hướng đến ba giá trị chính: cập nhật các thông tin mới nhất về chính sách, nghiên cứu và thực tiễn triển khai; tạo không gian để doanh nghiệp và đội ngũ thực thi chia sẻ kinh nghiệm, kết nối chiến lược với hành động cụ thể; đồng thời mở ra các trao đổi chuyên sâu về đổi mới sáng tạo và đầu tư, nhằm hạn chế lãng phí nguồn lực trong toàn hệ sinh thái.

"Chúng tôi mong workshop không chỉ dừng lại ở một sự kiện đơn lẻ mà trở thành hoạt động thường niên, góp phần đưa các cam kết phát triển bền vững vào thực tiễn. Trọng tâm giai đoạn tới là những hành động cụ thể, chứng minh hệ thống phía sau đủ năng lực, minh bạch và nghiêm túc, qua đó tạo nền tảng cho kinh tế tuần hoàn và thực thi EPR bền vững tại Việt Nam", đại diện PRO Việt Nam nhấn mạnh.