40 năm sống mòn chờ sổ đỏ bên di tích 'hàng rào tỉ đô'

52 hộ dân ở Dốc Miếu (xã Gio Linh, Quảng Trị) gần 40 năm qua sống trong cảnh bấp bênh, không thể xây dựng, vay vốn mở mang kinh tế vì vướng quy hoạch di tích lịch sử.

Năm 1986, khu vực Dốc Miếu được xếp hạng Di tích lịch sử quốc gia và được quy hoạch thành điểm du lịch tầm cỡ, với kỳ vọng phục hồi lại Hàng rào điện tử McNamara trị giá 1 tỉ USD trong chiến tranh. Kỳ vọng này sau 40 năm vẫn chưa thành hiện thực, còn cuộc sống người dân đầy bấp bênh.

40 năm sống mòn

Đầu những năm 1990, nhiều hộ dân về sinh sống tại khu vực Dốc Miếu đầy bom đạn. Đến nay người dân chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất kéo theo hàng loạt hệ lụy.

Ông Nguyễn Hiển - đến lập nghiệp từ năm 1993 - cho biết gia đình ông và nhiều hộ dân khác gần như "đóng băng" mọi kế hoạch phát triển kinh tế. Không có sổ đỏ, người dân không thể thế chấp vay vốn, không được xây dựng hay sửa chữa nhà cửa.

"Muốn làm ăn cũng không có vốn. Con gái tôi học đại học từ năm 2020, chi phí hơn 200 triệu đồng nhưng không thể vay ngân hàng", ông Hiển nói.

Tương tự, bà Trần Thị Xiển - 69 tuổi - cùng gia đình sinh sống tại đây từ năm 1992, chủ yếu dựa vào quán nước nhỏ ven quốc lộ 1 để mưu sinh. Dù có mặt tiền rộng 22m, nhưng bà không thể mở rộng kinh doanh hay chăn nuôi vì không có tài sản thế chấp.

"Ngày trước con gái muốn mở rộng nuôi heo, nuôi gà nhưng không vay được vốn. Nay muốn làm trạm sạc xe điện cũng lâm vào ngõ cụt do không có sổ đỏ", bà Xiển nói.

Ngôi nhà của bà đã xuống cấp nghiêm trọng với tường nứt, mái dột. Cuối năm 2025, gia đình phải "làm liều" sửa chữa tạm để tránh nguy hiểm. Mỗi mùa mưa bão, 2 vợ chồng già luôn thuộc diện được lực lượng xung kích di dời sớm do nguy cơ sập nhà, tốc mái.

Toàn khu vực này hiện có 52 hộ dân "sống mòn" như vậy, trong đó có ít nhất 7 căn nhà hư hỏng nặng nhưng người dân không dám sửa chữa vì lo ngại bị xử lý.

Đề xuất đưa ra khỏi quy hoạch đến 90% diện tích

Nguyên do khu vực này nằm trong phạm vi bảo vệ của di tích lịch sử Căn cứ Cồn Tiên - Dốc Miếu, được xếp hạng Di tích lịch sử quốc gia từ năm 1986. Đây là địa điểm quan trọng phía nam vĩ tuyến 17, nằm trong hàng rào điện tử McNamara trị giá 1 tỉ USD của Mỹ trong chiến tranh.

Theo UBND tỉnh Quảng Trị, trong phạm vi bảo vệ này có nhiều hộ dân đã sinh sống ổn định từ những năm 1990, cùng với trường học, trụ sở cơ quan. Việc giữ nguyên ranh giới cũ đã gây nhiều bất cập, ảnh hưởng đến quyền lợi chính đáng của người dân và cản trở phát triển kinh tế - xã hội.

Mới đây, ngày 4-5, Phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị Hoàng Xuân Tân ký văn bản gửi Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề xuất điều chỉnh lại phạm vi khoanh vùng bảo vệ di tích.

Theo phương án mới, tổng diện tích khu vực bảo vệ dự kiến giảm xuống còn 21,78ha, tức giảm hơn 240,72ha, giảm hơn 90%. Trong đó khu vực bảo vệ I là 14,79ha và khu vực bảo vệ II là 6,99ha.

Động thái này được kỳ vọng sẽ tháo gỡ nút thắt kéo dài nhiều thập kỷ, giúp người dân ổn định cuộc sống, phát triển kinh tế, đồng thời vẫn bảo tồn hiệu quả giá trị lịch sử của di tích đặc biệt này.