Hà Nội chuẩn bị gì để cấm xe máy xăng?

UBND TP Hà Nội vừa có dự thảo tờ trình về việc dự kiến triển khai thí điểm vùng phát thải thấp trong vành đai 1 qua 3 giai đoạn, bắt đầu giai đoạn 1 từ ngày 1-7 đến hết ngày 31-12-2026.

Theo dự thảo, khu vực thí điểm giai đoạn 1 được lựa chọn là phường Hoàn Kiếm.

Vậy Hà Nội sẽ chuẩn bị những gì để thực hiện thí điểm cấm xe máy xăng?

Tổng hợp nhiều giải pháp cho vùng phát thải thấp

Theo dự thảo đề án vùng phát thải thấp (LEZ) do UBND TP Hà Nội xây dựng, TP đã bố trí 20 bãi đỗ ô tô, xe máy quanh khu vực dự kiến thí điểm vùng LEZ. Đồng thời, Hà Nội đang dự kiến phát triển khoảng 80 bến xe, bãi đỗ trong khu vực vành đai 1. Cụ thể, phường Hoàn Kiếm có 3 bãi, Cửa Nam 2 bãi, Ngọc Hà 8 bãi, Giảng Võ 7 bãi, Hai Bà Trưng 19 bãi, Văn Miếu - Quốc Tử Giám 3 bãi, Ô Chợ Dừa 7 bãi, Ba Đình 11 bãi và Tây Hồ 20 bãi.

Thành phố dự kiến bổ sung khoảng 30 - 35 trạm/điểm cho thuê xe đạp, xe đạp điện, với quy mô 250 - 300 xe. Về các vị trí đặt tủ đổi pin và trạm sạc cho xe điện, TP sẽ nghiên cứu bố trí trong phạm vi vành đai 1.

Ngoài ra, hiện Hà Nội đã điều chỉnh, tổ chức lại mạng lưới xe buýt theo hướng sử dụng điện và năng lượng xanh tại các khu vực vành đai 1, 2, 3. Đồng thời thay thế, mở mới các tuyến xe buýt cỡ nhỏ lưu thông trên các tuyến phố hẹp, kết nối tới các điểm trung chuyển lớn.

Cũng theo UBND TP Hà Nội, hệ thống hạ tầng hỗ trợ xe điện tiếp tục được hoàn thiện với việc lắp đặt thêm trạm sạc, tủ đổi pin tại nhiều khu vực. Bên cạnh đó, hệ thống camera giao thông ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ được triển khai để giám sát, kiểm soát xe cộ, kết hợp với biển báo, hạ tầng giám sát và hệ thống quản lý dữ liệu đồng bộ.

"TP cũng xây dựng phương án lắp đặt các cảm biến quan trắc chất lượng không khí, kết hợp mô hình hóa nhằm đánh giá hiệu quả các giải pháp giảm phát thải", theo UBND TP Hà Nội.

Hỗ trợ chuyển đổi thế nào?

Theo dự thảo nghị quyết mà UBND TP Hà Nội đang xây dựng, ngân sách thành phố sẽ hỗ trợ trực tiếp cho cá nhân có nơi thường trú hoặc đã tạm trú liên tục từ 2 năm trở lên tại Hà Nội. Các cá nhân trên là chủ sở hữu mô tô, xe máy xăng đã đăng ký trước thời điểm ban hành nghị quyết, khi chuyển đổi sang phương tiện sử dụng năng lượng sạch có giá từ 10 triệu đồng trở lên. Cụ thể, mỗi cá nhân được hỗ trợ 1 xe trong thời gian từ khi nghị quyết có hiệu lực đến trước ngày 1-1-2030.

Mức hỗ trợ là 20% giá phương tiện nhưng không quá 5 triệu đồng. Riêng hộ nghèo được hỗ trợ 100% giá trị phương tiện nhưng không quá 20 triệu đồng, hộ cận nghèo được hỗ trợ 80% nhưng không quá 15 triệu đồng.

Trường hợp không nhận hỗ trợ bằng tiền, người dân có thể lựa chọn nhận hỗ trợ bằng thẻ vé sử dụng dịch vụ vận tải hành khách công cộng với giá trị tương đương. Hà Nội cũng sẽ hỗ trợ 30% tiền lãi vay đối với toàn bộ giá trị hợp đồng vay khi cá nhân mua trả góp mô tô, xe máy điện trong thời hạn không quá 12 tháng.

Đối với doanh nghiệp và tổ chức, ngân sách hỗ trợ 30% lãi vay ngân hàng thương mại trong thời gian vay (tối đa không quá 5 năm) đối với các đơn vị thực hiện dịch vụ công ích, vận tải hành khách và vận tải hàng hóa tại Hà Nội khi đầu tư phương tiện giao thông xanh.

Cụ thể, sẽ bao gồm các loại phương tiện như xe cứu thương, xe bưu chính, xe chuyên dùng (quét, rửa đường, vận chuyển rác), xe đưa đón học sinh, taxi, xe hợp đồng dưới 8 chỗ và phương tiện cho thuê phục vụ giao thông công cộng đô thị.

Chính sách hỗ trợ lãi vay tương tự cũng áp dụng cho các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ cho thuê phương tiện tự lái khi đầu tư phương tiện giao thông xanh phục vụ mục đích công cộng.

Chuẩn bị đầy đủ các công cụ hỗ trợ

PGS.TS Bùi Thị An, nguyên đại biểu Quốc hội, Viện trưởng Viện Tài nguyên - Môi trường và Phát triển cộng đồng, đánh giá dự thảo đề án thí điểm LEZ của UBND TP Hà Nội vừa đưa ra là "đúng hướng". Theo bà An, việc Hà Nội quyết định thí điểm trong phạm vi hẹp trước, thay vì toàn vành đai 1 thể hiện "tư duy đúng" của chính quyền thủ đô. 

Dự thảo cho thấy Hà Nội đã không cấm trắng ngay mà theo lộ trình cụ thể với 3 giai đoạn là việc quan trọng và phù hợp với thực tế Hà Nội. Về không gian thử nghiệm, bà An cho rằng việc bắt đầu từ phường Hoàn Kiếm là "hoàn toàn đúng", với tư duy quản trị hiện đại.

Đánh giá thêm về đề án, bà An cho rằng Hà Nội đã tổng hợp tư duy đa ngành từ giao thông, môi trường, công an... kết hợp với dữ liệu và camera AI để triển khai. Điểm đáng chú ý Hà Nội đã xây dựng lộ trình cụ thể, thể hiện cách tiếp cận thận trọng, không cực đoan. "Đây là cách làm đáng hoan nghênh, phản ánh tư duy quản trị hiện đại thay vì áp đặt hành chính", bà An nhận xét.

Tuy vậy, bà An cũng lưu ý Hà Nội hiện vẫn thiếu khung chính sách hoàn chỉnh, hạ tầng chưa đáp ứng đầy đủ và các công cụ kiểm soát chưa sẵn sàng để triển khai hiệu quả việc hạn chế, tiến tới cấm xe máy xăng. 

Cụ thể, thành phố cần ban hành chính sách hỗ trợ người dân chuyển đổi phương tiện trước, sau đó mới quyết định cấm xe máy xăng. 

Bên cạnh đó, Hà Nội cần chuẩn bị đầy đủ các công cụ hỗ trợ trước khi triển khai cấm xe máy chạy xăng. Trong đó, hệ thống camera AI phải có khả năng nhận diện, phân biệt giữa xe máy xăng và xe điện; đồng thời, các công cụ kiểm soát khí thải cũng cần được hoàn thiện để bảo đảm việc thực thi hiệu quả.

Về hạ tầng, bà An nêu thực tế hiện tại Hà Nội còn chưa đủ để đáp ứng được quá trình chuyển đổi xe xăng sang xe điện. 

"Bãi đỗ xe còn đang rất ít, xe buýt điện cũng chưa hoàn chỉnh, xe công cộng chưa đủ để thay thế", bà nói. Bên cạnh đó, Hà Nội hiện còn thiếu các mục tiêu định lượng cụ thể về môi trường. Theo bà, cần xây dựng các chỉ số đánh giá (KPI) rõ ràng, như việc hạn chế xe máy xăng sẽ giúp giảm bao nhiêu phần trăm bụi mịn hay lượng phát thải CO₂. 

"Nên có các tiêu chí định lượng cụ thể để bảo đảm tính công bằng trong đánh giá và ra quyết định", bà An nhấn mạnh.

GS.TS Từ Sỹ Sùa, nguyên trưởng bộ môn vận tải đường bộ & thành phố Trường ĐH Giao thông vận tải, đánh giá việc Hà Nội cho rằng khi muốn mở rộng ra toàn vành đai 1, Hà Nội cần hạn dùng các chỉ tiêu về khí thải để hạn chế, thay vì cấm hoàn toàn xe máy xăng. 

"Để không ảnh hưởng sâu rộng tới người dân, cần phải có lộ trình cụ thể, phải có kiểm định khí thải. Bởi xe máy xăng có nhiều loại, không phải xe đăng ký từ lâu là không tiêu chuẩn khí thải, là phải cấm.

Ngoài ra, việc kiểm soát ô nhiễm không khí, kiểm định khí thải cũng nên áp dụng ở các tỉnh lân cận, không chỉ ở nội đô Hà Nội, bởi nguồn ô nhiễm từ ngoài TP cũng gây ảnh hưởng lớn tới môi trường thủ đô. Cho nên khi đã làm, thì phải làm động bộ, không chỉ mỗi Hà Nội", ông Sùa nói.