Greenland phủ bóng Davos

Tuyên bố về Greenland của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chi phối các cuộc thảo luận tại Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) ở Davos, đánh dấu thời điểm chuyển hướng quan trọng trong quan hệ Mỹ - châu Âu.

Hôm 20-1, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tự tin Mỹ và các quốc gia châu Âu sẽ tìm ra giải pháp liên quan đến việc Mỹ muốn kiểm soát Greenland, đồng thời bác bỏ những phản ứng hoảng loạn về khả năng xảy ra cuộc chiến thương mại. 

Ông Bessent đến WEF ở Davos (Thụy Sĩ) với thông điệp: "Nước Mỹ trên hết không có nghĩa là nước Mỹ đơn độc". Tuy nhiên câu chuyện không đơn giản như vậy.

"Chống cưỡng ép"

Trong lúc ông Bessent phát đi thông điệp hòa giải, Tổng thống Trump lại đăng hình ảnh do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra lên Truth Social, vẽ cảnh ông cắm cờ ở Greenland và ảnh các nhà lãnh đạo châu Âu tụ tập quanh bàn làm việc của ông tại Nhà Trắng, chăm chú nhìn một tấm bản đồ thể hiện Greenland, Venezuela và Canada như những phần lãnh thổ của Mỹ. 

Theo kênh Euronews, mọi sự chú ý đổ dồn về Davos vào ngày 21-1 khi ông Trump đến và phát biểu, sau khi ông nhấn mạnh quyết tâm kiểm soát Greenland bằng việc áp thuế lên 8 nước châu Âu và khẳng định "không có đường lùi".

Tại WEF, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen nói rằng các chiến thuật gây sức ép của ông Trump là lời nhắc nhở rằng "châu Âu phải tăng tốc nỗ lực giành được sự độc lập, từ an ninh đến kinh tế, từ quốc phòng đến dân chủ". Bà bình luận: "Vấn đề là thế giới đã thay đổi vĩnh viễn, và chúng ta cần thay đổi theo".

Trước khi WEF bắt đầu, các cuộc biểu tình phản đối ông Trump đã làm tắc nghẽn giao thông cuối tuần qua. Dọc theo đại lộ chính ở Davos, nhiều người đội mũ đỏ ghi "Make Science Great Again" (Hãy làm cho khoa học vĩ đại trở lại) và mũ xanh lá ghi "Make Europe Great Again" (Hãy làm cho châu Âu vĩ đại trở lại).

Các lãnh đạo EU dự kiến họp trong tuần này để cân nhắc phản ứng, gồm cả phương án kích hoạt cơ chế "chống cưỡng ép" có thể dẫn tới áp các biện pháp trả đũa nhằm vào doanh nghiệp Mỹ. 

"Thật phi lý khi một đối tác hay đồng minh NATO lại muốn chiếm lãnh thổ của một bên khác. Chúng ta cần nói rõ rằng điều này là không thể chấp nhận được và chúng tôi, từ phía EU, sẽ đoàn kết và phản ứng mạnh mẽ" - bà Jessica Rosencrantz, Bộ trưởng phụ trách các vấn đề EU của Thụy Điển, nói.

Xu hướng dài hạn

Theo báo Washington Post, các nhà phân tích cho rằng nước cờ Greenland của ông Trump đe dọa sự toàn vẹn của liên minh quân sự NATO và nhiều nền tảng của mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương. 

Tuy vậy người ta lo ngại phản ứng của châu Âu quá mềm mỏng và lục địa này không có đủ đòn bẩy cần thiết để bước vào một cuộc đối đầu thực sự với ông Trump.

"Người châu Âu đang lo sợ. Họ sợ vì Ukraine không ở quá xa. Họ sợ vì dường như không có giới hạn nào cho hành vi của tổng thống Mỹ" - ông Julien Vaulpré, từng là cố vấn cấp cao của cựu Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy, nhận định. 

Đồng thời ông cho rằng châu Âu cần tìm thấy nhiều sự tự tin hơn ở chính mình: "Châu Âu là một thị trường khổng lồ. Chúng ta có nhiều tiền tiết kiệm và người dân được giáo dục tốt. 

Có những người trong cộng đồng doanh nghiệp Pháp đang bắt đầu chán ngấy những bài giảng từ các CEO Mỹ - những người đang nịnh bợ ông Trump và về cơ bản là truyền đạt, lặp lại các ý tưởng của ông ta".

Sự thất vọng và ác cảm đối với nước Mỹ dưới thời ông Trump vượt xa ngoài sự kiện ở Davos. Cuộc thăm dò gần đây của Hội đồng Quan hệ đối ngoại châu Âu (được tiến hành trước đợt đấu khẩu mới nhất về Greenland) cho thấy chỉ 16% người châu Âu coi Mỹ là "đồng minh", nhiều người thậm chí coi Mỹ là "đối thủ".

"Xu hướng dài hạn hiện nay là mỗi năm trôi qua, châu Âu ngày càng ít quan trọng đối với nước Mỹ, và nước Mỹ cũng ngày càng ít quan trọng đối với người châu Âu về mặt an ninh" - ông Mark Leonard, Giám đốc Hội đồng Quan hệ đối ngoại châu Âu, chỉ ra. 

Ông nói thêm: "Nhưng rõ ràng ông Trump đã làm tăng tốc điều đó một cách mạnh mẽ. Cảm giác như đang có một kiểu thay đổi chế độ diễn ra. Ông Trump tiêu biểu cho sự quay lưng với chủ nghĩa tự do và nhiều ý tưởng từng nằm ở trung tâm quan niệm chuẩn mực của phương Tây".