Đạt được nhiều nhưng không hạnh phúc

Theo Forbes, 'ngụy tưởng về đích' là hiện tượng tâm lý xảy ra khi người ta tin rằng đạt được một mục tiêu cụ thể sẽ mang lại hạnh phúc lâu dài nhưng thực tế lại khác.

Một số nghiên cứu theo dõi các vận động viên Olympic, người được thăng chức hay trúng số cho thấy sau khi đạt thành tựu lớn, cảm giác hưng phấn nhanh chóng suy giảm. Thay vào đó sẽ là trạng thái trống rỗng hoặc hụt hẫng mà cột mốc đạt được không đem lại sự viên mãn như kỳ vọng cùng câu hỏi: "Vậy là hết rồi sao?".

Hiện tượng này tạo thành một vòng lặp quen thuộc: đạt mục tiêu - hụt hẫng, trống rỗng - đặt mục tiêu mới. Nhiều người sống cả đời trong vòng xoáy đó mà không bao giờ cảm thấy mình thực sự về đích. Các phân tích từ Harvard Business Review cũng cho thấy con người thường theo đuổi những mục tiêu có vẻ quan trọng nhưng lại chỉ thật sự tìm thấy niềm vui chân thực trong chính quá trình theo đuổi chứ không phải là kết quả cuối cùng.

Về mặt sinh học, hệ thống khen thưởng của não bộ được thiết kế để phản ứng mạnh với quá trình hướng tới mục tiêu chứ không phải trạng thái sở hữu. Dopamine tăng cao khi ta tiến gần mục tiêu và giảm nhanh khi đạt được nó. Điều này lý giải vì sao ngay cả những thay đổi tưởng như sẽ đổi đời cũng nhanh chóng trở nên bình thường.

Một nghiên cứu về giảng viên đại học cho thấy việc có được biên chế hay chức vụ vốn được xem là cột mốc quan trọng cũng không tạo ra khác biệt đáng kể về hạnh phúc lâu dài so với những người không đạt được. Tương tự, người trúng số thậm chí còn giảm khả năng tận hưởng những niềm vui nhỏ trong cuộc sống thường ngày.

Tuy vậy vòng lặp này không phải không thể giải quyết. Hãy nhận diện hiện tượng trước khi bị chi phối. Con người thường đánh giá quá cao các cảm xúc tích cực. Những sự kiện như thăng chức, kết hôn hay một lần mua sắm lớn thường mang lại "lợi nhuận" về cảm xúc thấp hơn kỳ vọng. Khi hiểu điều này ta sẽ điều chỉnh kỳ vọng cho phù hợp hơn.

Hãy hiểu mục tiêu không phải chỉ để đạt rồi là xong mà cần biến thành một trải nghiệm sống. Khi đó giá trị nằm ở việc tham gia và trải nghiệm xuyên suốt quá trình chứ không phải chờ đợi một khoảnh khắc rực rỡ duy nhất.

Lời khuyên là đừng dùng thành tựu để định nghĩa giá trị bản thân vì nếu không đạt được ta dễ sụp đổ. Thậm chí nếu đạt được nhưng không như kỳ vọng, ta vẫn thất vọng dù đã bỏ ra rất nhiều công sức hoặc có rất nhiều trải nghiệm quý giá. Ngược lại, những người đặt trọng tâm vào mối quan hệ, giá trị cá nhân, sở thích... thay vì "đặt cược" mọi thứ cho một cột mốc duy nhất thường sẽ có hành trình bền vững hơn.

Cần nuôi dưỡng lòng biết ơn với những điều nhỏ bé, không xem những điều tốt đẹp là hiển nhiên có được. Khi thường xuyên nhận ra giá trị của những gì đang có, chúng ta sẽ tăng khả năng cảm nhận ý nghĩa trong đời sống hằng ngày.