Chìa khóa nào mở vào Quán Kỳ Nam?

Nếu ta đến với mỗi bộ phim như lạc vào một hành tinh giữa bóng tối bao quanh, thì Quán Kỳ Nam là hành tinh mang dấu chân Hoàng tử bé.

Nếu hỏi Khang vì sao anh chọn dịch Le Petit Prince, thì câu trả lời nằm ngoài mọi chờ đợi: Khang đã bị mê hoặc và muốn khám phá ngôn từ của Bùi Giáng trong bản dịch cuốn sách này.

Sự mong manh không phải vì nó mơ hồ

Câu trả lời như là một mâu thuẫn nhưng lại rất tự nhiên với Khang và với Kỳ Nam - như một tương giao bí ẩn riêng tư đã lần đầu tiên đưa họ đến với nhau.

Mâu thuẫn mà lại hiển nhiên - bởi vì chính trong sự khám phá ngôn ngữ ấy mà một ngày nào đó Khang sẽ tìm ra ngôn ngữ của riêng mình cho "Hoàng tử bé con", mà sẽ có những đêm Khang trằn trọc chỉ vì một từ thôi chưa biết dịch: apprivoiser.

Mâu thuẫn mà lại hiển nhiên - bởi vì Kỳ Nam đã gắn bó bao mật thiết với cuốn sách Bùi Giáng ký vậy mà sẽ có ngày dành tặng cho Khang và bởi vì rồi đây Kỳ Nam sẽ mang cho Khang một cách dịch apprivoiser vọng âm hưởng Bùi Giáng: tâm dưỡng.

Tâm dưỡng như khi xưa con cáo nói với hoàng tử bé: đến với nhau cần nghi lễ, Khang và Kỳ Nam đã rất chậm, rất xa xôi, từ từ đến với nhau bằng những buổi làm bếp cắt rau cải, những bàn tay bê nồi, những đêm giã chà bông.

Cùng là một khung cảnh trong bếp với những món ăn như trong Muôn vị nhân gian (La Passion de Dodin Bouffant) của Trần Anh Hùng nhưng từng hành động ở đây rất chậm, không có cái vội vàng chính xác cho kịp bếp lửa; không có cái căng thẳng để đạt độ tinh tế của các món thượng hạng; ở đây là sự chậm rãi và thư thái để chuẩn bị những cặp lồng cơm đơn sơ dân dã thời hậu chiến.

Và cũng như khi xưa hoàng tử bé đã nghe: bạn hãy đến và hãy hẹn trước giờ nào, bởi vì nếu bạn hẹn 4h mỗi ngày sẽ đến thì bắt đầu từ 3h tôi đã cảm thấy hạnh phúc; Khang cũng hẹn đến phụ bếp cho Kỳ Nam vào mỗi ngày, đều đặn, không đột ngột, không bất ngờ.

Để rồi ở thời khắc khi gần nhau nhất, sự mong manh không phải vì nó mơ hồ mà chính vì đó như một sự nghiêm cẩn: một bước chân bước lên, thu nhỏ khoảng cách nhưng không xóa nhòa; một bờ môi khẽ đến với bao nâng niu nhưng không say đắm chỉ để hiểu rằng phút giây này ta đã chạm đến nhau.

Ngày kết thúc cũng như ngày khởi đầu

Nhưng tâm dưỡng đâu chỉ giữa hai con người ấy mà còn hiện diện bàng bạc khắp trong Quán Kỳ Nam, nó khiến cho ngay cả khi cuộc sống có những nghiệt ngã, những mất mát, những vu oan thì Kỳ Nam cùng sự nhẫn nại của mình đã như làm mềm đi và mang đến một sắc màu dìu dịu, thân thương.

Nó còn là những buổi chiều Khang ngồi với cậu bé Su đầy uất ức, lắng nghe Su và giải thích cho em với tình yêu thương. Cậu bé Su với mái tóc quăn quăn và đôi mắt trong veo, em đã đến với Khang bằng những câu hỏi, và hỏi mãi cho đến khi có câu trả lời, hệt như hoàng tử bé khi xưa cũng luôn đi đến cùng câu hỏi.

Cậu bé Su nóng giận đánh nhau và hận cả cái tên mình rồi đã hiền hòa khi hiểu Su có nghĩa là cưng. Và sự chờ đợi và đôi mắt bừng lên của em khi hỏi Kỳ Nam về nghĩa của tên em, một cái nháy mắt của hai anh em như ánh lên niềm vui chan hòa với số phận.

Khang đã ngồi với Su bao nhiêu lần trên sân thượng Sài Gòn, tựa như khi xưa Dũng đã ngồi nghe Phụng nói về xuyên thời gian trong Song Lang.

Và cũng như trong Song Lang, đêm Sài Gòn trên những con phố nhỏ với đôi ba người còn sót lại như ông già chữa xe, cô hàng nước, khi Dũng và Phụng đi về rồi Dũng ném ống bơ với lũ trẻ thơ; giờ đây đêm Sài Gòn với dãy đèn vàng soi bóng hai xe đạp song song giữa hai hàng cây vút cao. Đêm Sài Gòn với Bùi Giáng, ngày kết thúc cũng như ngày khởi đầu.

Đêm ra mắt phim tại Hà Nội khi trả lời câu hỏi của một khán giả vì sao đạo diễn chọn cách dịch "tâm dưỡng" cho apprivoiser, Leon Lê đã nói bởi vì anh không muốn chọn "cảm hóa" như thể một người đang thuần hóa một người thấp hơn mình, anh muốn dùng một từ gì đó để cả hai ngang nhau và từ mà anh chọn đã mượn một phần ý tưởng từ cách dùng từ kỳ tài của Bùi Giáng: "tuần thiện dưỡng".

Tất cả đã đến với nhau bằng sự nuôi dưỡng tâm hồn, nên đến phút cuối Khang đã được nhận chiếc chìa khóa của khu nhà, như một sự đón nhận Khang đã thuộc về nơi đây. Dù cho anh có đi xa.

Chiếc chìa khóa ấy - chiếc chìa khóa mở vào Quán Kỳ Nam, cho Khang và cho chúng ta, phải chăng chính là tâm dưỡng?