Bí ẩn 90% thế giới thuận tay phải

Dù ở bất kỳ nền văn hóa hay châu lục nào, tỷ lệ người thuận tay phải luôn duy trì ở mức áp đảo 90%.

Qua hầu như mọi xã hội loài người từng được nghiên cứu, khoảng 90% mọi người thuận tay phải. Ảnh: Freepik.

Mỗi khi bạn cầm bút, mở nắp lọ hay nhấc điện thoại, não bộ đã đưa ra quyết định chỉ trong nửa giây. Với đại đa số chúng ta, lựa chọn đó luôn là tay phải. Sự thiên lệch này nhất quán đến mức trở thành một bài toán hóc búa cho các nhà sinh học tiến hóa trong suốt nhiều thập kỷ.

Dấu vết từ những bộ xương cổ đại

Theo Forbes, khác với các loài động vật khác thường có tỷ lệ thuận tay trái - phải là 50/50, con người cho thấy một sự "nghiêng" hẳn về một phía. Các bằng chứng khảo cổ học cho thấy sự thiên lệch này đã bắt nguồn từ 2,6 triệu năm trước.

Những công cụ đá cổ nhất (Oldowan) được chế tác chủ yếu bởi những cá thể thuận tay phải. Thậm chí, trên răng cửa của các hóa thạch người Neanderthal, các nhà khoa học tìm thấy những vết xước theo góc từ trái sang phải - minh chứng cho việc họ dùng tay phải cầm công cụ trong khi dùng miệng giữ vật thể.

Những vết xước này xuất hiện cả trên răng của trẻ em 6-8 tuổi, khẳng định thuận tay không phải thói quen khi trưởng thành mà là một đặc điểm sinh học bẩm sinh.

4 giả thuyết giải mã sự "thống trị" của tay phải

Tại sao lại là tay phải mà không phải tay trái? Các nhà nghiên cứu đã đưa ra 4 giả thuyết bổ trợ lẫn nhau:

- Sự chuyên hóa công cụ: Đây có lẽ là giả thuyết trực quan nhất. Việc chế tác các công cụ tinh xảo đòi hỏi sự phân công lao động giữa hai tay: một tay ổn định vật liệu, tay kia thực hiện các thao tác đòi hỏi độ chính xác cao. Qua hàng triệu năm, chọn lọc tự nhiên đã ưu tiên những cá thể có hệ thống dây thần kinh tập trung kỹ năng vào tay phải. Từ đó, tay phải thắng thế.

Khoảng 90% người thuận tay phải là kết quả hội tụ của cơ sinh học, ngôn ngữ học thần kinh, cấu trúc nhận thức và học tập xã hội. Ảnh: Freepik.

- Mối liên hệ với ngôn ngữ: Ở người, trung tâm ngôn ngữ nằm ở bán cầu não trái, nơi cũng đồng thời kiểm soát nửa thân bên phải. Khi ngôn ngữ thành yếu tố sống còn, sự thống trị của bán cầu não trái ngày càng sâu sắc, kéo theo sự ưu tiên cho tay phải.

- Khả năng lập kế hoạch phức tạp: Việc thực hiện các hành động có thứ bậc (như nấu ăn hay dựng lều) đòi hỏi sự quản lý dự án thần kinh. Bán cầu não trái được trang bị tốt hơn cho việc lập kế hoạch cấu trúc này.

- Học tập và bắt chước: Việc học một kỹ năng từ cha mẹ sẽ dễ dàng hơn nhiều nếu người dạy và người học cùng thuận một tay. Trong một cộng đồng đa số thuận tay phải, lợi ích xã hội từ việc tuân thủ đa số đã củng cố sự thiên lệch này qua các thế hệ.

Như vậy, những người thuận tay là trái hiếm hoi và những người thuận cả hai tay còn hiếm hơn. Nếu chọn lọc tự nhiên ưu tiên tay phải, tại sao 10% dân số vẫn thuận tay trái suốt hàng thiên niên kỷ?

Các nhà khoa học gọi đó là sự chọn lọc theo tần suất. Trong những cuộc đấu tay đôi, người thuận tay trái luôn có lợi thế vì đối thủ của họ hiếm khi được tập luyện để chống lại các chiêu thức từ phía bên trái. Chính sự hiếm có khó tìm này đã giúp người thuận tay trái tồn tại ổn định ở mức 10% dân số từ thời tiền sử cho đến nay.